.

A L P I N I

DE PLANTIS AEGYPTI

LIBER-

IH QJO NON PAVCI, Q_VI CIRCA

herbarum materiam i rrepferunt, errores, deprehenduntur, quo¬ rum caufa hadenus mulca medicamenta ad vfum medici ne ad¬ modum expetenda, plerifque medicorum,non line artis iadura, occulta , atque obloleta iacuerunr,

«

M D 10 AN NEM M A V \0 CENNM cAntonij Filium Patricium Venetum ClariJJimunu .

Accefsit etiam liber de Balfamo alias editus .

V E N ET II S> M- D- X C I I.

Apud Francifcum de Frahcifcis Senenfem .

IO AN NI

M AVROCENO

ANTONII FILIO

Pacritio Veneto Clarifsimo.

PROSPER ALPINVS- S« D-

Lvd NT<uA %V. Ai cognitionem 3 loan-

t4'.' \'t s'^) mdC 7\/f siilV s\s't>is i rt / si v i /77 vm tt si «/ai si rr\n f [ f D

nes Aiaurocene ClariJJime , a magno Chirone Centauro Saturni filio , vel ah zN polline, vel denicjueah Aefculapio(quos pro DtjS aliquando caca mortalitas coluit ) inuentam , cum Pythagoras [plentia cla¬ rus, tum alij prodiderunt . Pofleaqyerjpeplis ad corporum fani tatem ipjarum apud omnes admirandis viribus , multi non [- lumfapientifjimi Philofophi, inter quos Democritus clari nomi nis vir,ijlius [cientia amore multas regiones peragravit >vcrum etiam maximi Tfges ( quorum nomina, id [gnf cantio. hu- cusqjin aliquibus plantis con (eruantur )in earum fludio plu¬ rimum inf udarunt . Non eji itaque cur cuipiam mirum vi¬ deatur , fi py tpfe de plantis , quas olim in locis zAeg ypti in- Jfcxi>acobferuaui) librum d me confer iptum , nunc in lucem

a cl ad.i—

-

aditurus , tibi viro generis nobilitate > ac fingulariuM virtu¬ tum claritate lllufri dicare voluerim • Cum prafertim omnium etiam dfciplinaium fudijs te maxime dele clari fciam . Spe - raui enim ex hac nona Jhrpium bijloria , tenon parum uolupta- tis fufe epiurum . csdecedit etiam , quod cum hic Plantarunt liber j cjuemunacum alijs libris , de medicina zsJeggypUor um uocatis 3 tuocp llluflnjjtmo patri dicatis , nuper comunxeram „ nunc Jludioforum commodo feparatim ft edendus , Tibi tan- ejuam patri , cui in primis cum alijs fuerat defhnatus , pro - piori offerrendus erat. Quod eo libentius feci , vt plurimam in te quoque ac reliquos fratres, quibus femper fui addichjf- mus j meam obfcruantiam perfpetlam redderem . rcAccipt^ itaque vir Clari fime, hoc munufculum a me hilari vultu f ete¬ nim fi maius quid vel prafl antius , quo te dignum fcio , nunc habui fem , tibi libentius adhuc obtuli fem ) atque ipfum vt a detra Ciorum linguis defendas , te etiam , atque etiam rogo .

' Vale diufcelix , meique memor . Venenjs esinno Salutis humana . Ai. D. XC 1 L

LECTORI OPTIMO-

OST libros de medicina Aegyptiorum, en tibi, optime ledror, libellum exhibe¬ mus , qui elt De plantis Aegypti,quem pri mo cum illis libris coniunxeramus, nunc vero tuis commodis confulentes,fepara- tim imprimendum curauimus . Accipe igitur hilari ani¬ mo munufculum hoc meum , in quo id faltem afifequuti uidemur , ut ob rerum uarietatem , & peregrinarum ftirpium hiftoriam,atque eorundem effigies, egregie, ut opinor delineatas , non indigna penitus elegantioribus auribus fcripfiffe arbitremur. Vale.

INDEX

OMNI VM CAPITVLORVM

Q V AE I N TOTO OPE RE

CONTINENT R.

LIBER de plantis

Aegypti Capita.

V R de plautis in Aegypti locis prouementibus

^ ~ - «- _ - i..~ fol.x

m

mf.,

' .. :A yji ‘ , f' ’• .■>*

-. /di'., ''6'T tfi? 5C2fifW & : •'• ilvTca^

De Sycomoro Giumez uocata. Cap.

De Palma Dachel. Cap. V 1 1.

DeSebeften. Cap. VIII.

DeTamarifco Atle vocata. Cap. IX.

De Tamarindo Derelfide vocata. Cap. X.

DeAgiahalid. Cap. XI.

De Vzcg, atque an fit Lycium in dum, Cap. XII.

Dc Ligmlro Aegyptio,elhanne, uel tamarhendi vocato . Cap. fol. 1 8

fit agendum. Cap...

De Cafsia IilUila,Chaiarxabar vocata. Cap. i i* fol. r.

De Siliquis dulcibus, carub ab Aegypti}®';0^

cis. Cap. II I. fo|-?

DcAcaria. Cap. II II. fol.4

De Paliuro Arhenei,Nabcaappellato.Cap.V.f-7 yj. fol-8

fol.io fol.ia fol.ij fol. IS fol. I <5 fol. i? XIII.

De Balfamo,Balaflan ab Aegvptijs uocato. Cap. XI III. De Calaf feu Ban. Cap. XV.

De Bon. Cap. X V I.

DeBaobab. Cap. XVII.

fol. JO fol. 2 5

fol. 2(5 fol. 26

DeGofsipio arboreo, Gotne Mfegiar appellato. Cap. XVIII. fol- 28 De Sambac Arab,fiueGelfimino Arabico. Cap. XIX. I0I.29

De Phafeolo nigro lablab vocato. Cap. XX. fol. 50

Dc

De phafeolo rubro, Abms vocato, Cap. XXL fol.jt

DeMauz feu Mufa. Cap. XXII. Io!. 51,

DeSesban. Cap. XXI II. fol. 5?

DeSophera. Cap. XXII II. fo.I*4

DeBeidclfar. Cap. XXV. fo 1 • 3 5

De Achaouan Abiat,ideftArtemiliaalba. Cap. XXVI. fol.57.lv

DeBammia. Cap. XXVI 1. fol. 38. k

DeMelochia. Cap. XXVIII. fol .39. k

DeZatarendi. Cap. XXIX. fol. 40. k

De Pipere longo. Cap. XXX. fol. 40. k

DeAbfns. Cap. XXXI. fol- 3 7

DeSefamo feu Sempfem. Cap. XXXIT. f°l-3 7

DeCulcas fiuecolocafsia. Cap. XXXIII. fol. 5 9

De loro Aegyptio Nuphar vocata. Cap. X X X 1 1 1 1, fo 1 . 4 G

DeStratiote,Haihalemmaouiuocato. Cap. XXXV. fol. 41

De Papyro Berd vocato. Cap. XXXVI. fol. 41

DeCypero. Cap. XXXVII. fol-4?

DeChate,AbdelIaui,&Batechaelnaui. Cap. XXXVIII. fol. 44 De Achaouan feu parthenio inodoro. Cap. XXXIX. fol. 45

De Neiemelmlalibjfiue gramine crucis. Cap. X L. fol. 47.

De Meliloto Aegyptio Alchimelech uocato. Cap. XLI. fol. 48

Dekcllu,pfyllio,melanthio,cappare,vrtica,folano fomniferojcorian- dro , ocymo , hyofciamo albo , conyza, nuce methela ,Secamone . Cap. XLII. fol. 49

De plantis per iter obferuatis,, Cap. XLIIL fol. 5 3

LIBRI DE BALSAMO

CAPITA-

E Balfami planta, fucco, frudibus, & virgis efleloquem dum. Cap. J. fol.tf»

Anbalfamiplanta, eiusque fuccus, frudus ac virgs nunc reperiantur, & in quibus locis proueniat. Cap. 1 1. fo 1.6$

Planta:, qusc ab antiquis Arabis medicis Balelfan, a (Jrscis $aW,A.;r &c a Latinis Balfamum uocabatur,frtiduum, fuc- cique deferiptio. Cap. III. fol.67

Veri opoballami cognitio vnde fumatur, & qui ex antiquis vere hunc fuccum litteris prodiderint. Cap. I i II. fol.70

De notis, quibus verum opobalfamum a non vero,Syncerumab adul¬ terato tu tocognofcitur, ac difeernitur. Cap. V. fol.92. Veri carpobalfami,& xilobalfami cognitio , & conlideratio. Cap. V I. fo I.75

Cur Petri Bellonij obferuationes in Aegypto circa balfami plantam fads hic adnotats lint. Cap. VII. fol.7!?

Aegyptij balfami obferuatio ex Petro Bellonio in libro X. itineraria¬ rum obferuationum,capiteXXXI X. colleda* Cap.VIlL fol.yS

I

;

PROSPERI ALPINI

DE PLANTIS AEGYPTI

LIBER.

CVT^bE PLANTIS IN zAEGT PT1 LOCIS

prourumtibus fit 'a fondurru . Cap. 1.

ALPINVS, GVILANDINVS.

M ; ."L -m;--:: A: v . ?UK ; :

V IN T A nunc agitur dies, ex qua in virida- iH| rium nos colloquendi caufa conucnimus, in / \ p qn° vbi medicinae eius, quae penes Aegyptios

Q| V’^ ^14 l, habetur, hiftoriam ad finem perduxerimns,ni hil aliud de illorum medicina dicendum no- bis ^uPcl'hiide, arbitror. Quare alijs nos ferino nibus hac die in (olito huius amoeniffimi viri- darij reeeffu, fub horum arborum vmbra fedentes, animum recrea¬ bimus . G V I L A N D. Quid ? an non etiam illorum locorum planta; agnofccnda’ fuperlunt ? de quibus quidem tefermonem quoque faCturum alias es pollicitus : cum ipfarum hiftoria , ob va¬ rias in medendo utili tat es, ad fermones ha<2enusde Aegyptiorum medicina internos habitos maxime pertinere uideatur? nec enim minus ex his vtihtatis , atque voluptatis, quam ex illis nos e(fe fu- fccpturos fp.eramus cum a nullo hactenus ii!? recte obferuat?,ac tra ditip fint , maximeque quo ad ipfarum veras ichoncs, quas nemo pro fodo hucufque re<ftc & accurate cogncuit . Quod quidem ex Gaifia Aegyptiaca , quam vulgus medicorum , fiftulam, aut foluti- uam vocat, Paliuro Aihenei, quam :j Napca appellant, ex alcanna Au i c en nae fcilicet liguftro Aegyptio , C.ypro a nonnullis dido:ex ballamo, Acatia, LyciojTamarifco, Faba Aegyptia , Strathiote,at-

A que

DE PLANTIS AEGYPTI

que alijs quamplurimis noftri temporis plantarii ftudiofts prorfus igno tis, plane eft manifeftu. Itaque Aegyptiarum plantarum ftc ab omnibus defiderata hiftoria,non eft a te nunc filentio pnetercuda. ALPIN.Pofteaquam te has piatas, quas loca Aegyptia producant, tatopere ex me audire deleftat,cur ego tui obferuatiflxmus, tibi pia ne morem gerere non debeo ? Illas igitur hac die, quoad potero di ligentms , tibi omnes aperire tentabo , ac praeterea quos hx ad me dendum vfus apud eas gentes habeant . GVILAND. Nunquam equidem de plurima tua erga me humanitate , & beneuolentia du bttare potui. Quare nihil optatius, ac gratius mihi contingere po¬ terat . Pluresque ideo nunc tibi gratias habeo:tuaqueergamehcc animi proinptirudo efTet nunc multis laudibus efferenda, quod mi nime faciam, ne fummam tuam modeftiam offendam.At hec nunc omittamus, neque in his hodiernum tempus conteramus. Vbi itaque in viridarij huius amico receffu , quo Solis radij pertinge¬ re nequeunt , fub iftac vmbra confedtmus , vt plantarum illarum hi ftona: pnne ipi um ficias tempus fuadet ; ac primum ab arborum narratione exordiens'jde caffta fiftula agito.

De ChaiarxAmbar vocata. Cap. IL

A L P I N V S .

A S S I A fiftula, quam Aegyptij Chaiarxambar appel¬ lant, eft arbor nuci, trunco, ramis, folijsque proxima, tru cus corticem habet planum,mollem, atque emeritium, qualis omnino in crefcenti nuce fpedtatur.Folia multo plura quam m nuce , alae adhgata pendent, in alis folia decem fpe- dtantur : torque ex qualibet fere ala pendere obferuantur,vtrinque ordinatim quinque polita ;funt etiam huiufce arboris folia nucis folijs duplo logi ora ,& in extremo aculeata. Flores fert aureos, mul¬ tos, leucoijs proximos, fcd multo maiores, numerofioresque, florum anagyridis mftar,ala; adligatos,ae pedentes, -alc fiqnideomnes innir meris ferme floribus onufte ac graues deorfum uergere cernuntur .. funt etiam hi valde odorati , praefert i m que oriente" Sole . Aegyptij- diluculo per Galbarum loca deambulare fiepms odoris caulTcon- fueuenmt quippe aura a caflijs , eximium ac gratiff mum odorem ip.iramibusy.id ipfos delata, oble&antur. Apud illos enim florentes

arbores

LIBER. 2

arbores aer matutinus perpetuo eximium, ac fuaulorem odorem re dolet.Flos quilibet in medium multa capillamenta, tenui ffima,ro- barum flofculis fimilia habet, qua? paulatim crefcentia,in cralfiorcs fiftulas poftea mutantur.lpedantur primo ipfo tenuiffima obliqua , ac obtorta, deinccpfque magis perauda, crafllora euadunt, ac ma¬ gis reda ; tandemque iuflam magnitudinem adepta, redisfima , ut Calami fiunt.FiftuIo maiores canna: craffioris magnitudine fpeda® tur, atque duorum Fere cubitorum longitudine. Arbor florere inci¬ pit menfe Iunio, floret toto etiam menfe Iulio Alexandrio & Cay* ri.Peluflj vero nunc Damiato , calfias menfe etiam Septembri flo¬ rere vidi. Canna? vel fiftulo toto anni fpacio maturantur , totoque anno femper hce in arbore manent , quas Aegyptij Iunio tantum menfe Cayri colligunt, quo tempore multo, paruo, recenter ex pri¬ mis floribus produdf virides foedantur, phaefeolorum filiquis ual defimiles: quo paulo pofl crefccntes , paulatim viridem colorem in nigrum commutant. Has recentes & paruas, virides aqua in pri¬ mis ebullitas foccharo illi condiunt. Quarum fic conditarum inges copia in varias regiones afportatur.Quo Pelufij in arboribus iegun tur, corticem habet crafliorem,& parum intus fubftantio obtinent. Cayrino uero, & Alexandrina? cortice conflant tenuiori, multaque fubftantia intus pleno , ex quo ha? ceteris omnibus bonitate pro¬ feruntur . Qua?,vt alias quoque didum eft , duplicis funt differen¬ tia: : etenim aliquo alio fubrubro , quas Abes vocant, a colore il* liufce gentis, cernuntur: quae funt omnium optima:, & alio nigro . Quod de caffijs aliqui dixere , optimas cannas manibus concuflas fonum non edere , ibi plane falfum obferuatur , quando omnes re¬ centes moto fonum edant, atque etiam in arboribus cannas a uen- tis motas, feminibus intus motis, multfi fonum edere quotidie pro¬ pe eas habitantes, audiunt. Quod etiam dulces flliquofaciunt.quo uero ex caflijs no fonanr, ab Aegyptijs vituperantur, opinatibus id ob aqueam humiditatem intus colledam , vitiata pulpa accidere. Neque immaturo colliguntur , ut aliqui referunt . Emuntur vero iopeiopius ab aduenis mercatoribus lenio confedo , cum ingens copia lopo in odibus ad ea rem paratis, annos ad vfque quadragin¬ ta adferuetur.Colledas enim ex arbore continuo in opportuna lo¬ ca fic ij claudnnt, ut nullus aer ingrediatur, cum ex minimo aeris contatu cafsie corrumpantur. Hincq; fopisfime ad nos vetuftato ui tiato ac etiam acida? mitti folent.quam ob rem rogatos efle uelim

A z omnes

DE PLANTIS AEGYPTI

omnes pharmacopolas, ac medicos, ne poft hac fe decipi finant, & femper ex illis fehgant recentes, quarum fubftantiafubdukis eft, antiquasque acidum, panticumque faporem lapientes effugiant . Aegypti) caffijs non utuntur recentibus, fedfaltem poft quartum menfemiqiundoquidcm i imiores , reccndoresque inutiles neque a noxa immunes obferuantur . Vtuntur uero, atque noftri quoque faciunt, fiftularum pulpa uclin boh's,ueI in potione, parata. Eft htec pulpa quo ad calor, m temperata, atque humida fupra primum gradu mobile mone, ac etiam pituitam a ftomacho, atque uenis me- fenterij educit ,&fanguincm calidiorem contemperat, atque pu¬ riorem reddit. Abisli na uocata coc teris m urbe Cayri pnefertur ad morbos biliofos , ac melancholicos, precipueque in affectibus pe¬ ctoris, a diftillatione acutorum humorum concitatis , quibus mire fubuenit. Pulpa hac cum faccharo candido, & liquinria pro fecre- to utifolentad renum, ueficaeque uitia: renum enim extin^uit im¬ modicum calorem , humoresque ab his partibus abftergit, atque per urinam cxpdhtiproinde iplius frequenti vfu homines fe a cal¬ culis precauent . Ea etiam vtuntur ad tuftim antiquam, difpiicam afthma, & orthopneam cum aganco . pro calidis articulorum do¬ loribus, maximeque in podagra, dolentibus parti biis^cm plaftri- mo do ipfam adhibent , nec non ad calidas inflammationes eodem modo eius ufum fequuntur. Siliquas vero calfiaru, proinde ac pha- feoli partias uirides in aqua prius parum «bullitas, &mbx in umbra ab hunuditare ficcatasjlaccharo, uel meile condi ut, atque ad yfum 1 eruant puerorum de! icatarumque mulierum; exhibent liero ad fummum eas vio ne ad vntias quatuor, & ad untiarn in pueris. Hif- que vtuntur ad eo fdem nuper dictos affe&us. GVILAND. PTa- cuit.mihi hec camarum notoria , ied cupio ut tu mihi & caflhr ^ & aliarum, quas obferuafti , plantarum figuram offendas , quando te prebe omnes delineafie , ac pinxiffe certo fciam , quod nemo an¬ tea re&e id nobis prertitcrit . Quamobrem prius uifa cailia’ ar¬ boris ichone,ahas plantas narrare rnihi pergito.

Caflia

DE PLANTIS AEGYPTI

Dc 'filujms dulcibus, carub, ab zAcgipUjs ‘vocatis. Cap. 111.

A L P I N V S.

? A S S I AE proxima eft arbor carub,uel carnub ab Ae- gyptijs ditfta , qu£ cum in Aegypto nafcatur, dicenda

i ha- muita dc

ei gypup uicui, qut cum in esegypuo naiuitur, cncer

quoque a me erat . Arbor eft nobis notisfima, cum rum arborum in multis etiam Italis locis multa

copia, quales funt,qu£ in Neapolitano agro, & Apulia cernuntur: in ijs locis etenim copiofifsimi aluntur . Ex hac arbore Acgyptij filiquarurn tantum ufum cognofcunt ; Mei quidem ex ipfis extra¬ hunt dulcifsimum , quo Arabes facchari loco, cafsias folutiuas re¬ centes ac paruas, zinzibere, mirabolanos,Tamarindos, atque alios multos fruftus condiunt. Huius quoque mellis ufus eft frequenti- ftmus uice ueri mellis ad Clyfteres , & aliqui etiam per os /umen¬ dum concedunt ad fubducendum aluum: ipfoetenim aluus non minus quam pulpa caiftsibiad excrctioncm mouetur . Vtuntur etiam in rennm inflammationibus eo, intus extraque appofito. Ad tufiientes,afthmatieos ipfum non fecus,quarn cafliam exhibent, val deque ipfos iuuat, no minus decoAum ex Aliquis paratum eadem hgc preftat.At modo de fpina Aegyptia, acatia uocata, multis hadle nus ignota loquamur. G V I L A N D. Nihil mihi carius efle nue poterit, quante de hac planta dicentem audire , quem plane in illis locis eius ueritatem cognouiftefeio.

SI-

LIBER,

SILI CL.V A D V L C I S

& carnub uocata.

t 4

C ARVE,

De a. Acacia Cap* 1111»

A L P I N V S.

C A C I A , quam Sant Aegypti j appellant , in Aegypti locis a mate remotis nafcitur: hurusq; arbores copioiiA fima? in montibus Sy nai , pene rubru m mare politis pro ueniunt. Crefcuntque ad mori magnitudinem , ramof* que furfum latius expandentes quod etiam Diofcorides admcv

nuit»

DE PLANTIS AEGYPTI

nuit 5 dicens , arborem non in redurn fe attollere . Caudex quanta eft pruni magnitudo cernitur corticemque habet nigrum, afperum, mu) dsacutiffimis (pinis munitum. Arbores, qua? in pradidis mon¬ tibus fpedantur , (pinis albis horri diffinit? exiftunc , afperrinioque C ortice trucus cernitur:Folia obloga,parua minutifsime incifa ha betptanaceti proxima. & Flores panios, pallidos fubflauos,atq; etia albos, rotundos, paruos lana? floccos lmirantes, piaram frudibus forma plane fim les, his tamen longe minores,& mini aliud flos hu iufce arboris uidetur,quam mollis lanugo paruu rorudumque glo- l nilum efformans, non ingrati eft odoris. Qu? Cayri aluntur, flores habent flauos ucl pallidos, & que funt in motibus Arabi?, albos. Ex floribus filiqute lupinorum am da? proferuntur, iptis ueruntameti minores, inprimis uirides, & mox nigra? apparent ; quae femina dulcium iiliquarum feminibus funt ftnnl ia in iiliquarum follicu¬ lis funt conciti fa. f I ia, flores, ac fructus guftuni afper itate multa ac ftipticitate f riunt . Ex immaturis hJiquis, uijddibus fuccum expri¬ munt, quem coquunt, ut indurent. Nonulli etiam ex 1 ilqs, floribus imperfedis fuccum parant , fed eo eft hic bonitate inferior . Cayri Coriarii ad dcnigrandaspelles multam copiam illiulce lucci abfu munt. Huius arboris mas aeque foemjnareperitur , Mas quidem (pinis eft horridus , frudus non edit . Femina (pinis paucioribus , mollioribusque referta cft,caquc intra ramos non habet , fed tan¬ tum extra. Qua? arbor eft fecundiffimaffiorereq; orientibus Pleiadi biiSjNouembrio Menfe incipit,& ruidum iifdem occident, bus; ftffii cet menfe Martio.bisque in anno frudus ferr , atque maturat.Sine dubio hanc arborem c(E neram antiquorum Acaciam, uel fpinam Aegyptiam, ex notis affirmandum eft: prxxjp neque quia nulla ai a arbor fpinofa in Aegypto repentur, qua? magis notis acacia’ tribu¬ tis rcfpondeat, a’que multo magis quod illi Kachiam quoque no¬ minant . G V I L A N D.Hinc ego multos non pofimn non uehe menter admirari, qui nefeiant acacia? ucrum fuccum huc ex Aegy¬ pto quotidie comportari . Nunc emm pauci pharmacopala? exi- ftunt Pata:?:j,acYene':js, qui eum fuccum ignorent, quem Orien¬ talem acatia. 'i anp liant, ad illiulce lucci , qiu&rn njulti pro acatia (ubftirunnt , differentiam , qui ex (yluefti bus prunis a quihufdam paratur. N que minus etiam miror nonnullos, qpod hanc plantam non a Clarisfimorum Vcneton m confuhim medicis, uel pharma¬ copolis in Aegypto multos annos uerfatis acceperint, potiufqjiam

ex

LIBE r; j

ex Gr*aa,quam acatia? feracem fuiflfe nemo antiquorum dixit, ve luti multi, quod in Aegypto h*c planta viuat, fpinam Aegyptiam ipfam nominarunt;. Huiufmodi itaque planta? genus n5 ex G lycia ut Andreas Mattheolus Bizantio fe habuiflTe ait, in quo tamen non parum deceptus fuid, fcd ab Aegypto foret petendum , in qua om* nes fcriptores acatiam copiofifsime prouenire affirmarunt . Tibiq; acatia? illam imaginem, quam Mattheolus pinfit , plane falfam eife notifsimu ex didis puto. A L P I N. Aliud de acatia erit animad- ucrtendum, quippe multos fic etiam erraffe , ut putarint gummam, quam arborem hanc ferre multi meminerunt , apud nos utique no reperiri, neque ex Aegypto veram comportari, quod ipfam forma vermiculari conflare Diofcorides prodiderit.Gummamque hanc, quam falfo Arabicam appellant, aiunt , effefmilcm potiusaliarum arborum, quippe ceraforum, prunorum, perficorum, pomorum, pyro rumquegummis . Quare veram Arabicam, vel Aegyptiam, qu* in Caudice acati* arboris, ut fcriptores herbarum prodiderunt,gigni tur, nequaquam reperiri . G V I L A N D. Quid tu ea de referi¬ tis? ego uero horum cfle nugas puto . A L P I N. Hoc certe fcio, mefaepifsimc hifce manibus Cayri in Yiridarijs multis acati* ar¬ boribus refertis, ex ipforum truncis multam collegiflfeiac pr^ferrim in Viridario prope £ de Veneti cofulispofito, in quo funt multy ar¬ bores acatie;ex quibus Guma manat, pace Diofcoridis dixerim, no tota, fed pauciffima , quy vermiculari forma fpedetur, neq; tota al- ba,ac clara. Vno etenim colore, ac vna figura neutiq; omnes acati* arboris gumm^ fpedantur.talemq; forma uel figuram accipit gum¬ ma, qualem motus fucci e cortice manantis fit, nam interim ubi ad modum eft craffus, non multum deorfum mouetur , fed flat 'm fere excretus coalcicit , granofaque gumma tunc fit, tenuiore vero fuc- co exeunte, multumque fluxili , aliquando oblongam gummam reddit. atque vno verbo dico, me videlfe gummas acatiarum, figura atque colore plerasque cerafarum prunorum ue gummis haud diffi miles. Pr*terea fcies quoque,totam gummarum quantitatem, qu* ad nos ex Aegypto conuehitur,effe acati* arborumiquando nulla ibi arbor fit hac excepta, qu* gummas educat. Aegyptus fiquidcm ac Arabia, prunis, cerafis, pomis, atque alijs gummofis arboribus om nino caret, ex quo non ex alia , quam ex acatia gummas Arabes ac Aegypti) colligunt. G V I L A N D. vera loqueris, fed dic qu^fo etiam eius medicos vfus,quos tu apud eam gentem probe obferua-

£ IU? ‘

DE PLANTIS AEGYPTI

- fti r A L P I N. Aegyptij acatie arboris utuntur luceo , cx fi Ii quis immaturis cxprdlo , vel etiam ex floribus , folijs , uel ex fi udtibus etiam. Succi huius ufus apud cos frequentiflunus cfl ad oculos ro¬ borandos ,*»que ab inflammationibus , qua’ ibi iunt frequentif iima, tuendosiad oris, auriumque omnia vlcera.nec non ad labio¬ rum (ifliiras. ad dentes collabentes roborandos, atque firmandos. Liceo in puluerem redado, poftablutionem ex decodo eiufckm fucci , vel foliorum vel florum parato , fadam,vtunturfupra gingi- uasafp'.rfo,ac eo dentibus confricatis. Saguinem fpuentibus drag mam fingulomane aliquo liquore diflblutam, potandam offerunt, .narasq; ad quamcumque fanguinis fluxionem firmandam femper vires habu.fle apud cos cognitum eft.Ego fepilsime hoc folo auxi¬ lio multas mulieres ab immodico vteri profluuio pene mortuas re- uixdle , atque lanatas 'fu; fle certo fcio.In ijs quidem , qua? has im¬ modicas patiuntur vacuationes,clyfterihus ex acatie foliorumjflo- rumque decodo paratis , in vtertim iniedis vtuntur . atque etiam fucco puluerizato , predido cum decodo difloluto , atque irnmif- fo. In alui fluxionibus eodem modo tu clyfter es frequentat, tu per osfuccum feliciter exhibent. Ad anum, vtcrumq; foras procidente fucco difloluto cum foliorum, florum que decodo, nihil habent pre Latius, ac frequentius, quo vtantur. Ad eos,qui ex quacumque cau fa articulos debiles habent , fomentum,ex ljsdem omnibus paratu pro praffentaneo auxilio habent, neque imerito. cum acatia preua lidisfima adftringcndi vi prodita fit . Omnes eius fomento vtun¬ tur ad defendendos articulos ab humorum decutfu . atque non minus in ijfiE.m tumefadis; atque inflammatis, praffertim in princi pio dum humores adhuc in curfu exiftunt . Hincque ufus ad po¬ dagricos dolores ffi .quenriffimiis eff, maximamque uim habet aca tia , ut a podagricis incurfibus homines prafferuet . Non defiint , qui ad ea mala non modo foris fomenti, uel balnei modo aca¬ tia utuntur , uerum etiam fucci modicum per os futnere an¬ te fluxionis tempus pe r aliquot dies confuefcunt, ut ipfie internae uix anguftior s fada minus curfui humorum pareant. Aliqui, etiam ex fucco acatia’, a? que aceto linimentum parant, ad linien¬ dos articiflos debilitatos , quo fime mirifice eos roborant, ac fir- mant . Multos notii recenter a podagra tentatos , vfu afliduo aca¬ tia? plane conualuiffi? ; qui finguiis diebus per horam ad minus pe- desin decodum acatie calidum detinebantj coque fomentabatur, ^ ' pedesque

! , t I B E R.

pedesque abfterfos linimento ex fucco a:ada?,opobalfamo , aceto- que parato etiam inungebam. Ad pudendorum,aliarumque debi¬ lium partui ulcera difficilia, fucci aqua pluries loti poluerizati ufu« cft illis familiariffimus , dccodo etiam utuntur , ad e£ das puftulas omnes , pruffiertimque Gallicas , fed deco- dum parant etiam cum modico ligni Guaiaci,

In pueris etiam ad acores in capite orientes,

& decodo , & puluere utuntur, hic- que acatia? eft ufus apud eam gentem nunc fre¬ quenta- x

tus.

LIBER,

7

Ve Paliuro zAtheruxi^Nabca appellato. Cap V.

A L P I N V S.

RBOR in Aegypto, quam illi Nabca dicunt , loti ma¬ gnitudine fpedatur , inftar acatia? fpinofa , folia ferens iuiuby proxima, ueruntame latiora, & flores iduby flori bus quoq; plane fimiles, albos ac paruos,a quibus erum punt pomula rotunda,odorata, dulcia, guftuiq; ualde fua u ia, ccr a fo¬ rum maiorum Marofticenfium appellatorum aemula, que apud pri¬ mates Aegyptios, ac Tureas funtin magno pretio. Arbor bis in an¬ no , fcilicet vere, ac autumno floret , frudusque maturat, fscundif- fimaque exiftit,veruntamen uere frudus non perfede maturant, nec, ut in Autumno perficiutur, pleriq; enim ipforu prius putrcfcur, quam maturefeant . Autumno perfedi /sima ac optima euadunt . GVILAND. Sine dubio hanc arborem eflfe paliurum & con- norum olim ab Alexandrinis appellatum, Athenyi feriptis conflat,

Dc qua arbore fic in lib.i4.fcripfit: Meminit de ijs Agathocles Cy Cip'zo’ zicenus his verbis libro hiftoriarum patris tertio r Cum in fepul- chrum fulmen irruiflet, arbor ex tumulo pullulauit,quam illi conno rum nominant, Eft autem planta vlmi picesque magnitudine, nihil 3> que minor . Truncos habet frequentes, & oblongos, ipinasque pau- lum prominentes : Folium eft tenerum ac viride, phyyque fimilli- SJ mum. Frudum bis quotanis producit , vere fcilicet, ac Autumno, w qui dulcis eft omnino,& olius , oleaftrique ftudui fimilis. Carnem „ ofque illi fimile habet: at differt, fucci voluptate,cuius frudus ctia viridis comeditur . ALPIN. Sine dubio puto prydidam arbo 33 rem elfe cannorum, flue paliurum eandem, quam Athenyus prodi- dit. etfi frudus ofque non uideatur omnino fimilis Nabca ffudui, ac ofli , quando ij fimiles pomis fint, oflaque rotunda, & non oblon ga,qualia in oliuis cernuntur exiftant . Nufquam tamen in Aegy¬ pto ex ficcatis illis frudibus farinam fieri apud eos animaduerti .

Sed precipuus vfus ipforum eft rece i >m, ac viridium pro cibo. eis fiquidem omnibus, atque noftris, cerafa mandere, confuetudo eft.

Sed nunc ad eiusvfum in medicina explicandum tranfeamus. GVILAND. Fruduum vfum effe videtur , Arabibufq; notifi fimus, dc quo Serapio fic fcripfit . Sadar dus funt Ipecies, vna eft

Affiij

de Plantis aeGypti

„ AffiASc aha cft adhahfcd affri non habet fpinas acutas; & folia am- „ barum Lperierum funt lata,& rotunda: & nabuclrex adhel fimt par „ ui:& meliores ex eis iunt illi, qui funt ex ea regione, & offeruntur re „ gibus:& funt dulciores omnibus alijs: & melioris odoris,& aroma- „ tizantos comedentis, & indumenta, ficut alia aromata. Horum fiu ,, elnnm facultas cft frigida & /icca in primo gradu , pcrfedfe maturi ’ „ aliqualem habent humiditatem, funt omnes adftringentes ante ma „ turationern, quorum vfus frequens cft ad ftomachi aluiq; relaxatio nem fis mandam: ad que mala fuccum etiam ex ipfis immaturis ex preflum , familiariter tum per os fumptum,tum Clyfteribus iniedu fequuntur.vtuntur etiam ijfdem frudibus liceatis, atque in aqua in f fis. aqua enim infufionis ipforum vtuntur, ut di dum eft,ad relaxa tionem inteftinorum, atque etiam ad ulcera inteftinorum.Sed ma turorem f ..catorum decodtum,ucl infufiofamilianfsima cft ad om nes pcfnferas febres : aiunt enim hos fructus miram aduerfus vene nofas qualitates, & putredinem efficaciam habere, corq; ftrenue ro borare.Succus perfede maturorum oprimus cft ad purgandam bi¬ lem a ftomacho, atque a primis dudibus venarum. In omnibus putridis febribus infufrone ex ipfs parata libenter ad fedandum ca lorem utuntur . Efui fumme ineundi exiftunt hi frudus,pr£ecipue- que maturi , tamen parum nutriunt , facileque, ut cerafa,in ftoma» ' cho corrumpuntur, ft immoderate ipforum efui indulgeatur, ftomachusque offenditur. GVILAND. Non defunt multi, qui ( neque immerito ) inter iuiubas hanc arbore rccenfent,quo fadum eft,vt mirum non fit, aliquos etiam uiros doftifsi- mos iuiubam paliurum effe vo - luilfc.Sed arboris huius nunc detegas figuram.

DE FLANTJS AEGYPTI

De Sycomoro Giume^ vocata. Cap. Vl. A L P I N V S.

35

35

35

33

35

33

3>

33

r.va*R BOR vaftiffima ab Aegyptijs Giumez vocata , in Aegypto prouenit, quam noftri Sycomorum, ac ficum Aegyptiam appellant . Hanc proceram arborem in are- nofis, fterilibusque Aegypti locis Natura fagacisfima perduxit, fub qua polfent homines ab iniuria radiorum ardentium To¬ lis aliquando Te tueri. Maxima fiquidem arbor eft, ramosque fic latifsime Tpargit , ut magnam umbram viatoribus piwbeat , qua? in huiufmodi calidis locis , arenofis , ac Tere Tolis calore inflamma¬ tis, libenter expeti ab omnibus Toleat. G V I L AN D. inlib.2. de alim.TacuIt. Galenus fcripfit, Te Alexandri? Sycomorum uidifle paru? ficui fimilem: quamobrem crefcentis adhuc, iuuenisque Sy¬ comori , & non adulti magnitudinem TpedtafTe arbitror: quod tam grandem arborem , omnibus communem, ipfenon animaduer- terit . DioTcorides melius ipTam deTcribens , dixit . Sycomo¬ rum aliqui etiam ficaminum , ideft morum uocant, cuius TruAus Sycomorum, propter inefficacem guftum appellant. Arbor eft ma¬ gna , fico fimilis; TrondoTa, multo laAe abundans , Tolijs mori , po¬ mum ter, aut quater anno fert , non ramis , ut ficus,Ted caudice ipTo caprifico non diffimile, dulcius groffis, fine granis interioribus : quod non matureTcit , nifi ungue aut ferro fculpatur . ALPIN. HLtc deferiptio ueram utique Sycomori figuram exprimit, Ted ubi ait, Tolijs mori adderem craffioribus, candidioribus, atque aTp e- rioribus , quod ba*c folia non nifi magnitudine ac forma, a ficus fo lijs differant. GVILAND. Vnde Aegypti; dicunt tantam hanc arbore habere cum fico & moro fimilitudinem,in qua utriuf- que figura fpedatur? ALPIN. Infitionem fici fupra morum plures illorum affirmant, ueluti Mulam infitam quoquefuilfe can- ne faccharu ferentis fupra radicem colocaffice aliquibus eft fuafum: quod tamen nondum experientia verum elfe didici. Sine dubio in hac arbore, truncus , rami , cortexque ipforum , frutftus, lac, fo¬ liorum afperitas, colorque fici apparet; & foliorum figura , ma¬ gnitudo moro refpondet . Frudlusque tarde , neque perfefte ma- turefeere, atque faporem aqueum & iucundum habere: hinc aiunt2

mori

LIBER. o

mori frigiditatem impedire , quominus frudus perfedam matura¬ tionem confequantur. Haec arbor , ut muiti etiam meminerunt, fle eft foecunda, vt nunquam multis frudibus careat, qui caudici adnafeuntur , minimeque ramis , neque frudum hxc arbor produ¬ cit, nifi prius multis verberibus faepe lacererur,fic ut caudicis quoq; cortex vulneretur,ex quibus uulneribus lac continuo exit, undera mus paruus , ficus ferens interim ternos , interim qui nos, interim feptenos, & plures etiam . Ha:c arbor ex feminibus non nafeitur, cum ficus feminibus careant , fed ramis infertis propagat ur,eftque cx ijs , quae cito crefcunt , diutiffimeque,quod mirum uidetur, vi- uunt . Qutepiam Sycomorus in Matthcrea uifitur , qua: fic ab ha¬ bitatoribus credita eft antiqua , ut omnes pro certo habeant in il¬ lius trunci cauitate quadam olim Vergmem beatiffimam, iram He rodis. Hierofolima fugientem , illuc fe reccpiffe , & Chriftum pue¬ rulum Seruatorem noftrum per multos dies occultaffe: ex quo ea arbor apud multos in multa eft veneratione, maximeque eius trun¬ ci meatus, qui Chriftum occultauit,quem ipfi Dei magni fpiritum fuiffe fatentur . Fabulofum eft quod dicit Matthaeolus , truncos ra¬ mosque huiufce arboris nunquam ficarri,ni prius in aqua prolicia¬ tur,^ morentur aliquantulum . Vfus ficuum in cibo eftftoma- cho nocuus , ipfumque laxat, labefadat atque fubuertit . Eos ue- r.o ficus utiliter comedunt , qui uel itinere, uel fole incaluerin t, re¬ frigerationeque opus habent, &humedatione:frudus fiquidem hi frigidi temperate exiftunt, multumq; humidi. aluum facile lu bricant, atque relaxant.tumores omnes calidos, arq; du ros ficubus emplaftri modo vfi fanant.Pauci funt, qui fuccum,ut meminit Diofcorid. ex trun co vulnerato colligantiaffirmant tame pnefentaneum efte auxilium ad emolliendos fcirrhofos tumo res, atque ad pcftcm non ignobilem ufum habere »

C SYCO

L I B 'E R.

De Palma Dachel. Cap. V 11»

A L P I N V Se

io

W: ALMA notiflima efl arbor non modo Aegyptijs, Ara JX bibus , Syris, alijfque orientalibus populis , fed Italia* quoque multis populis, de qua ob id paucis mihi ageti dum puto. Arbor eft (implici caudice in redum fe atro lens , uiginti paffuum & amplius altitudine . Folia enfibus fimilia habet , deorfum cannarum modo decidentia. Vere floret . Ramus enim quodam inuolucro oblongo, vefica? modo, ad ver vfque clau- fo,& tunc aperto proditus, flores emittit paruos , albos , odoratos racematim deorfum ab inuolucro relidentes, ac pendentes. Martio fi qui dem mcnfc inuolucra illa filis alis adligata aperiuntur , e qui¬ bus globus filorum infinitorum profilit,florefquehis filis, vel capil lamentis appenfi cernuntur, a quibus dadili parui virides, vuarum racemos immitantes producuntur , qui Autumno maturantur. Va- rij hi frudus inter fe obferuatur magnitudine, figura & colore. Alij etenim oblongi magni , crafsi , perinde ac pruna alba ( qua? Iulio menfe in agro Baflanenfi maturantur ) fpedantur . Alij funt parui, longi, glandibus quercuum fimiles,alij rotundi, craifi . Alij virides, alij albi, alij flaui,alijq; rubri, immaturi omnes gufiu afpero ftyptico que feriunt , maturi dulcifsimi.qui vero prope funt , ut perfede ma rurentur, guftum Caftanearu,dulciorem,fuauiorcmquereprchcfcn* tant.H.vc arbor alternis tantum annis copiofiores frudus edit, ne¬ que ( quod didu valde mirabile videtur ) femina? concipiunt, ac fi'udificar,ni in ramis maris feminf ramos aliquis pcrmifcuerit,ac fe quafi ofculari permiferit. Plerique foeminas ut fecundent , non ramos, fed puluerem intra maris inuolucrum inuentam fupra femi narum ramos, atque cor fpargunt, vel alij flores maris pulueris lo¬ co fpargere folent. ni enim Aegyptii hoc fecerint, fine dubio femi na? vel nullos frudus ferent, vel quos ferent, non retinebunt, neque hi maturefeent . G V I L A N. Haud credendam i fiam palmarum conceptionem , quf fit arte a te narrata , arguere videntur innume ridadili, qui in Arabia? defertis feruntur; in quibus fylucftrium palmarum fylua? reperiuntur, qti£ fine hominum cultu optimos frudus ac copiofosproducuntjretinent, ac maturant , ex quo iudi-

C a co

DE PLANTIS AEGYPTI

co roeminas ad foscuditarcm rnoucri non ramis, vel pulucribus,aut floribus marium, vt Plinius, atque alij quoque meminerunt, fed magis non fecus quam alia? arbores radicum marium , atque foe- minarum contactu Tacere folent,fe ad facunditatem parare «,

A L P IN. Arabes palmarum cultus periti rcfpondebunt, palma rum foecunditatem in Arabie defertis , licet arte non fiat (quan¬ do in his locis ha’ arbores , vt didum eft , fine vlla cultura fr udius producant)adiuuare ventos, marium e ramis puIuercs,florefque ad ramos foeminarum afportantes. Radicum vtriufq; fexus palma- rupi mutuam coniudionem efle conceptionis cauiam , dicendum non puto, quando fic breuioribusradi cibus palma* omnes donata: fint , vt etfi fere fimul cohaereant, nullus tamen radicum contadus inter eas eife p oifi t, m i rab i 1 eq u c didu, palmarum altiflimos vaftiffi- mosque caudices feti truncos poffe fic breuibus, tenuioribus, pau- cioribusque radicibus in acrem fubfiftere, neque fu a multa grauita- te, ventisque etiam vehementibus frpeipfos quatientibus humi co cidere . Accedit, quod caudicis poftrcma pars humi proxima, po dus totius arboris fuftinens multo gracilior , atque debilior reli¬ quo caudice exiftit . Hinc plures Aegyptiorum hoc miraculo du- di dixere, palmas no terra radicibus attrada ,fed aere ex lublimio ri arboris parte ali, ac viuere.quod hac etiam coiedura fibiipfis per fuadent.Qnia fi palme fublimior pars, quam cor ipfi uocant,excida tur,vniucrfim plantam ilico arefeere obferuarut:quo d non accidit inferiori radicum concifa parte. Non eft alia vlla arbor palma hu¬ mano generi vtilior, fiquidem ex truncis domorum trabes faciunt, cx ramis,parietes,multaq; alia lignea vafa ad vfum,quae Cuffazno ininant.cx folijs flabella & fportas, e caudicis cortice funes pro na uibus. fruduum vero vtilitas fatis omnibus nota eft. Sed quem ipil ad medendum uftim habeant , nunc quoque dicam . Ex frudibus tria funt praecipue, quibus fanitatis gratia vtuntur, quippe {partum, puluis fparto , uel muolucro contenta, atque dadili . lparri igitur membrana tum puluis fada vtuntur, tum ex ea parato decodo.Pul uis maximum vfum habet per os fumpta ad Diarrhoeam, lienteria atque dyfenteriam,no minufq; ad omnes alias vel fanguinis,vel al¬ terius humoris innaturales vacuationes firmandas: praecipue vero ad hepaticum fiuxum,hcmorrohidum, atque vteri cruentam vacua donem, atque ad fputum fanguinis . Hoc puluerc quoque vtuntur ad .firmanda vlccra depafcentia, ad vuo relaxationem,ac ad denti ii

cora-

L I B E fe ii

commotionem. Decodto ad omnia prxdi&a quoque vtuntur,fed fcepe cum co mifto prxdidto puluere . articulos debiles aptosq; flu¬ xionibus mirum in modum ipfum iuuat, eos firmando & roborari do . Puluere vero albo in inuolucro veris tempore inuenta, quan¬ do fcilicet palmx florere incipiunt, vtunturfamiliariflime, ad fau¬ cium raucedinem, tuflim,& ophtalmias cu faccharo mifto . Eftque ipfe dulcis fubadftringcns, mulieres eum habent familiariflimqm , ad firmandos menfes retinedumq; fetum. Eundem vtique vfum ha bent dadiih immaturi tum in cibum vfitati,tum ipforu decodu , ad fputum fanguinis,& quacumq; fanguinis vacuatione cohibenda:& ad lienterias,diarrhxas,& dyfenterias:ad uomitu fangunis,ha:mor» rhoidas exiccatidas,atque ad vlcera vulneraque fimplicia perlanan da . in frequeutilTimo vfu ad nuper dictos affeftus habent fyrupum ex daiftilis immaturis confe&um.ijfdcm daflilis vtuntur probe ma¬ turis, qui tunc admodum dulces exiftut, cum obfcura adftridlione idcirco eos frequentant ad faucium raucitatem , tuflim , difpnxam, pleuritim,ac peripneumoniam.no minufque ipforum dccodum fre quentatur ad adiuuandas variolarum in pueris excretiones .

Vocant arborem Dachel,& ramum cui appenfi funt da- dlyli Samarrhich,dadylorumq; inuolucrum, dux, acdablylum recenter enixum prorfus imma¬ turum talla, & grandiorem fa&um nin,

& ramich perfetftionem fiue pene. maturum,Maturumq; bellan.

Siccos maturos tamar,& qui fere putridi funt rotob,foliaq; ar boris Zaaf.

PAL-

L I

B E R.

ii

De Sebefien, Cap. VI 11.

A L P I N V S.

E B E S T E N arboris in Aegypto nafcentis duplex ge tW\X' ^ nns rePcritur’ acerum fylueftre pruno fimile, atque do- mefticum alterum folijs latioribus , craffioribus a fclue- Wi ftri differens. V traque arbor flores fert albos, paruos, gc ranij proximos , a quibus frudus crefcunt paruis prunis rotundifq; fimiles . quorum nuclei trico flati cernuntur . Illa arbor fert frudus minores, tarde maturefcentes , imperfediores , ijs , quos domefti- ca Scbcften profert, qui fune maiores , meliorcsque. toto autem an no in arbore frudus cernuntur . Vere florent. Autumnoque frudtus maturant . ex pulpa ipforum optimum uifcum conficiunt , quippe Sebeften maturos contundentes, atque lauantes . Sunt aliqui, qui maftichando, pulpam ab o fle lingua expuentes , vifcum parant; quantitatem horum frudum in uafe colledam, parum quoad aquea humiditas abfumatur, bullientes . Vifco vtuntur omnes emplaflri modo ad omnes fcirrhofos tumores. ipfe quidem calidus eflin pri¬ mo gradu , atque humidus in fecundo,vimque habet attradoriam attenuatoriam,&refoluentem;refoluit omnes tumores, & emollit omnem duritiem . Aliqui ad tuflim exeo paratos bolos cum fac- charo candido,& radicis liquiritiae puluere multis diebus fu- munt . Fruduum vfus familiariflimus efl ad tuflim,dif- pneam,orthopneam,pleuritim,peripneumoniam;

& ad vocis raucedinem, parato ex ipfis deco do,quo etiam ad multas febres vti con fuefeunt , prtefertim pedore ali¬ quam noxam patiente. Sed nunc de Tamarifco loquamur.

DE PLANTIS AEGYPTI

De T amarifco^atlenjocator. Cap. IX.

A L P I N V S.

A.MARICI, quem miricam & tamaricem Diofco- rides nuncupat, fylueftris genus, Italice eft notiffimum nafciturque prope fluminum ripas, aridaque & laxofa vel arenofa loca , potiusquc apud flagnantes aquas, vt docuit Diofcorides . de hoc non loquimur, quando ipfo Aegyptus plane careat . Alterum vero tamarici domcfticum genus in Aegy¬ pto fpedatur , proceritate figuraque admoduifi a fylucftri diucr- fum , quod ad magna? oliuae magnitudinem crefcat . audioquc etiam fupra Aegyptum in loco fahitabijs populis-vocato,cre« fcere ad magna? quercus magnitudinem , cuius ex lignis carbones faciunt, quibus tota Aegyptus, & Arabia vritur.ex coque ligno mul ta vafa conficiunt, ad multorum egrotantiuin vfum. Folia fert fyl¬ ueftris tamarici folijs proxima, tamen longiora , & graciliora, appa rentque multa capillamenta viridia, qualia in aliquibus equifetis vifuntur , ramo appenfa , femper virentia , frudtus fert paucos , ra¬ ros , virides , nucum magnitudine , duros , lignofos , fine nucleo, & videntur eiufdem fubftantia? die cum gallis : omnes nero figura inter fe differunt, quamquam in omnibus afpera & inequalis ob- feruetur , quando alij longi , alij breues , alij rotundi , alij lati , alij craffi , alijque graciles exiftant . Vfus Tamarici tum in Aegypto , tum magis fupra Aegyptum , ubi horum arborum copiofus eft: pro uentus , eft ad ignem maior,quando nulla fere alia ligna ad combu rendum habeant. Folia huiufce arboris ufum habent ad lienem in duratam, obftrudtam , & refrigeratam . V afaque ex ligno , ut di- Ctum cft, conficiuntur, quo lienofi uti confuefcunt:ob eiufque mul¬ tam , qua? ex hoc ligno habetur, ad id morbi genus utilitatem, mira ri non debemus fi Plinius (quod tamen fabulofum eft) dixerit, fues aftuetos cibum capere in uafis e ligno tamarici confectis, liene carere . Mulieres decodto ex Cortice parato utuntur per os fum- pto , ad fiftendas menftruas purgationes , ex quo parant etiam in- feftiones , & clyfteribus in uterum inijeiunt decoctum . idem quo que frudtus fiicere aiunt . ijs fiquidem utuntur in fputo fanguinis, ia lieaterijsjSdn menftrnisplus tufto fluentibus, atque hxmorrhoi

darum

LIBE R. 14

darum immodico fluffu. dentes etiam commotos,atquc collaben tes iplbrum decoCto firmant : atque in ijs concitatum dolorem de mulcent . Vtuntur etiam ad oculorum lippitudines incipientes , in colirijs, atque ad oris ulcera . Cinis quoque corticum & fru&uum ulcera curat . De ligno uero multi decodum,non fecus quam no ftri ex ligno Indo ad curandam luem gallicam facere foleant, pa¬ rant , quod exhibent leprofis, fcabiofis, atque alij s multis, puftulis & ulceribus affedtis , feliciori cum fucceffu. Idemque faciunt in melancholicis, ictericis nigris , & hydropicis ex refrigera¬ to obftruCto , ac indurato lie¬ ne concitatis.arborem illi uocant Atle.

D 3 TA-

DE PLANTIS AEGYPTI

T A MARISCV S A T L E.

DE

LIBE R. 1 5

De T 'ametrindo der el fide uocata. Cap. X .

A L P I N V S.

AMARINDVS, quem derelfide appellant , arbor eft pruni magnitudine, ramis denfisunyrthi folijs fesba proximis praedita: flores fert albos mali auracij floribus perquamfimiles , c quorum medio exeunt quatuor fila alba,& tenuiffima,ex quibus filiquce craffie, producuntur pr.mo uiri des, tandem matura; cincritia?,qua’ intus no nulla femina crafla ina: qualia, duraque,atq; pulpam nigram guftui acidam, continent . In Aegypto non funt admodum h:e arbores copiofir,neq; fiunt patria;: ex fioelici etenim Arabia atque Aethiopia illuc conuchuntur, in ut ridarijfq; feruantur. Miraculi loco habetur, quod dicitur,unam ar¬ borem in deferto Diui Macharij , prope monaflerium Afliriorum, viuere, in quo folo nulla alia planta uimt.Hsec planta hoc mirabile habet, quod cius folia fiolem femperfequuntur,folifq; fiequia dicun turma ipfio occidente omnia infie clauduntur, eodemq; oriente ape riuntur,atq; h^c motio tantam uim habere in i js obfieruatur ,ut (ili quas dum habent occidente Sole,cafidem folijs in fie anfitiflime clau dant,& retinere fpedentur. eodemq; oriente, apperiantumfiliquaf- que relinquant. Hanc folioru conuerlione pluribus Aegyptijs aliis plantis commune an imaduerti, quippe acatine,Abrus,abfius, Scsba, atq; Tamarindo.Vtuntur folijs Tamarindi in pueris ad uermes ne- cados,atq; etiam ipforum uel infuio,ucl decodo ad foluendu akm. acida fiunt folia atq; guftui non infiuauia. Arabes codiut filiquas feu cannas huius arboris paruas ac uirides fiaceharo, uel meile carnub, tu etiam grandiores fadas atq; maturas, condiunt ipfiarum pulpam fiaceharo, quam per itinera , qux in defertis Africa: locis conficiut, fecu uiatores deferut.Qua fiepe,calefadi , ac ex calore itincreq; in¬ famati ualde fidentes refrigerantur, atq; fitim reftingunt,per aluum plurimu calidoru hurnoru fiubducetes atq;vacuantes.In febribus ve ro peftilendbus,atque omnibus alijs ex putridis, exurentibus, aqua, in qua multa copia Tamarindorum infula fuerit cum fiaceharo ebi- bunttpotus fi quidem fidentibus ex-calore iucundisfimus eft, maxi meq;refrigerat,& fitim extinguit.Ad omnes deniq; febres putridas a biliofis,exuftifq; humoribus concitatas, & ad hepatisq; atq;renu calefadiones ac inflammationes, pr^terea ad gonorrh^am vfium Ta marindorum frequentant; vocant derdfide »

" TA-

LIBER.

A L P I N V S.

R B O R cernitur in medio cuiufdam Eunuchi Turea? ui ridario,quod parum ab ccde Veneti Confults difiac w ex Aethiopia afportata, magnitud ine piri fyi ueitr; s, 1 t- mis raris non multis, in rc&o.m inequaliccr delatis, ordi- natim acutiflimis,multis fpinis obfita , folia protfeferens buxi proxi

ma, tamen latiora, pauca, rara, fingula, bina atqualibus interftitijs ad

nata. Flores habet paruos, albos, Hyacinthi orientalis floribus fimi les,fed minores, a quibus prodeunt fru&us nigri ebuli fimiles,guftu fubamaros ac adftrmgentes . Folia guftum acido faporc feriunt, cu aliqua adflridione. Huius arboris foliorum vfumad pueros vermi bus vexatos, in Aethiopia audiui eife familiariflimum . Quid ? an non licium hanc arborem eflTe putandum eft, cum Diofcorides de hocficfcripferit: Licium, quod aliqui pixacantham uocant , arbor cft fpinofa,ramis trium cubitorum,aut Iongioribus,f ! is buxi,den fis, fructu piperis, nigro , lmui , amaro , denfoque cortice , pallido, non diflimili lycio madefadto , radicibus multis obi iquis lignofis .

G VILAND. Agihalid,vt ex tua deferiptione, quam vi- di,non frutex, fed arbor videt ur.Lycium vero fruiicem potius effe, quam arb orem , ex Diofcoride didi¬ cimus . Prcetcrea hic frutex folijs denfis & non raris cernitur, qualia in tuo agihalid exiftunr .

/

ACIA-

DE PLANTIS AEGYPTI agiahalid.

De V%eg;atque an jit Lycium indum. Cap. X 1 L A L P I N V S.

O R T A S S E arbor illa agihalid vocata , pro Lycio afpcrnanda non c flet. Sed nunc verum Lyciu m Indum tibi prodarmquem fruticem longe ab Alexan dria Ciui tate fupra ripas rami Nili calig vocati , decem millia pafTuuminueni: quem incola? Vzeg appellant, cft igitur frutex mul tis ramis rediffimis,ab radicibus multis, duris, liguofis o blique in¬ cedentibus, longitudine trium cubitorum & plus obferuatis,furfum aflurgens,ramifque fpiny acutiffime,& iong? multeque infunt, quo rum quaedam foliolis veftita fpedantur.Folia vero huiufce fruticis funtdliua?fimilia,ijs tamen candidiora & anguftiora, vel minus la- ta.Flores Agihalid plane fimiles habet, quippe paruos albos, Hya¬ cinthi orientalis forma & magnitudine aemulos: a quibus frudusni gri parui producutuiybuli frudibus prorfus fimiles, Rues guftu ama ri & adftringentes . G V I L A N D. Cui dubium hanc arborem Lyciu Indicum fore iudicandum , modo Diofcoridi crededum fit, qui ipfum his profedo verbis defcripferat , dicens : Tradunt Indi¬ cum fieri Lycium ex frutice Lonchitide appellato: id fpinarum ge¬ neri aferibitur, ramos redos habens ternum cubitorum longitudi¬ ne, maiorefue, rubo craffiores a radice numero fos.fradus cortex ru befeit folio olea fimilis . Ex huius fruticis radicibus forfitan ve¬ rum fuccum a nobis defideratum illi colligunt , ipfumquepro vfu illis non deefle puto . ALP IN. Quamquam ibi multa copia Ly xij circunferatur , tamen nefeio an ex hoc illum frutice conficiant, quando neque hanc piatam copiofein Aegypto proucnire cogno- uerim, neque fcio illis efle nota. Siquidem Lycium ab illis vfitatum falfum ac adulteratum effe arbitror . Hic enim fuccus,qui ex Ara¬ bia? locis afportatur, durus e fi, nigerque exterius, acatia’ fucco val¬ de fimilis. fradus intus colorem aloes prafeferre videtunodore ob fcurojtion ingrato,(apore fubduci, adftringente, nullius amaritudi¬ nis participe: vifcofufq; eft, digitifque contredatusadheret. ex qui bus verus Lycius a me is non creditur, piyfertimque cum neq; am ritudinem habeat, neque igne fucccnfum, fiue ignitum, rubefeent edere Ipumiam, ut multi de uero Lycio tradiderunt , obfernamus .

E G V I L.

DE PLANTIS 'AEGYPTI

G V I L. S ed cur tu verum fuccum ex V zeg perquirere non ftudivi iti , eaque via certam Lycij fucci cognitionem venatus non es» A L P I N. Hancplantarn tantum vbi in patriam redirem mihi fpe £b.ffe contingit, quando ex vrbe Cayri Alexandriam per Nilum iiumen nauigans, prope hanc vrbem fupra eiufdem fluminis,vt iam dictum eftjripas, nonnullos frutices ferefepem facientcs,cum flori¬ bus & frudibus iam maturis infpcxerim. Ex quibus ramum deccr- p fi, atque mecum Alexandriam detuli. Quo frutice fatis confidcra- to, Lycium effeipfum cognoui. neque ipfo cognito tempus mihi fu perluit ad experiendum eius fuccum a radicibus expreffum. quippe coadus , quamprimum Alexandriam peruenerim , nauim nos pro itinere ibi morantem confcendere,experiri non potui fuccum,qui pro Lycio circunfertur.inter calidum & frigidum medium conlti- tuunt.md fupra primum gradum ficcum . ftipticumjproindc omni¬ bus vlccnbus loto vtunnoprtefertimcpad oris, aurium, narium, ani, inteftinorumq; vlcera . vfus maximus efl in colinjs ad ophtalmias arcendas,mulieres enim paratum linimentum ex Lycio & antimo nio habent,quo quotidie oculos liniur, vt oculos defendant ab hu morum fluxionibus, eo etiam illi ad ventris fluxum ytutur, non mi nusq; ad dyfenteriam . Ad fputum fanguinis eo maxima fpe vtun- tur,non minufq; ad vteri profluuium cohibendum , eo pefli modo introm:ff):ad vlceraquc pudendorum, prgfertim ad caries illum fre ejuentant , ad gingiuas corrofas & ulceratas , nec non ad dentium commotionem . in lienterijs dyfenterijs, atque in fluxu he¬ patico , clyfteribus eo vti confuefcunt, atque non mi¬ nus ipfo aliquo liquore diifoluto ateque ebibito,

Nulli dubium quod illitum quamcumq; par tem a curfu humorum valenter defen- dit.cx quo ipfum podagricos do lorcs retardare, comper¬ tum eft . Vzeg ap¬ pellant»

VGEZ

DE PLANTIS AEGYPTI

De Liguflro c^4egyt>tio: elhanne } 'vel Umarhendi jocato . Cap. XI 11.

GVILANDINVS:

IDISTI ne tu ibi liguftrum Aegyptium, quod Aegy ptij elhanne , ac tamarhendi appellant . Ibi ftqui- dem ipforum maximum ede reditum audio . ALPIN. Sxpiffime infpexi , ibique ea arbor tum copiofiffima, eft, tum etiam omnibus notifTima : etenim ex folijs magna ibi fiunt comercia , etenim ijs vtuntur ad tingendum aureo colore. Vere hxc arbor liguflro fimilis apparet, floribus frudibufque ex¬ ceptis, in quibus videtur aliqua difsimilitudo inter elhanne, & ligu ftrum , nam & fi flores racemarim perinde atque liguftra fpargant, tamen & colore, & figura ,& odore ab his differunt . florum fi- quidem elhanne non albus color , fed cineritius eft , florcfque fi¬ gura fambuci floribus proximi apparent, illis tamen fiunt mino¬ res . odor etiam elhanne eft admodum acutus , & liguftri fiuauior. Frudibus non minus inter fie differunt , quando liguftri fint baccx Suniperi fimiles,& elhanne fiemina rotunda coriadros imitantia exi filant . Fert etiam folia liguflro minus lata , angoftioraque & can¬ didiora . Frudus , vt iam dixi, fiemina nigra, parua, multa folliculo concludunt , qualia in granis vuarum cernuntur . G V I L A N D. Quid ? dubitas , effie hunc arbuftum liguftrum ? certe inter ligu- fitrum,& hunc aliquam effie differentiam , negandum non eft . qux foli diuerfitate etiam accidere poffet ; quando omnibus con¬ fler, quantum eedem plantat in diuerfis locis natx inter fie differant figura , atque etiam firpe facultate . vt in rhabarbaro ,& rhapon- tko videtur, quorum radices , vifiu , guftu , eadem videntur, ni¬ hilominus facultate manifefte differre compertum eft. At de el¬ hanne quanquam aliquo pado fruticis figura , floribus , & frudi¬ bus a liguflro differat, tamen ad eofidem valere morbos cogni- tum eft , quibus liguftrum fubuenirc Dioficorides , atque alij prodiderunt . fed quid plura ? cum apertiffime Dioficorides volue¬ rit hanc arborem cfte liguftrum . vt ex ipfius verbis plane con flat, qux hxc exiftunt. Liguftrum arbor eft , qux circum ramos folia fert oliux proxima , fed latiora , teneriora , & magis viridia - - - - &

3J

LIBE R. r iP

& flores albos mufcofos , atque odoratos . eius frudus cft niger lambuci frudui fimilis. Nalcitur eledilfima in Afcalohe & Ca- » nope . Folia adftridoriam uim habent , quare commanduca- 5? ta vlceribus oris medentur , illita , feruidis inflammationibus, » carbunculifque profunt.decodum eorundem igne ambufta, capil- » lum ruffant trita folia, quae in radiculae fucco maduerint. Flos 3> ex aceto fronti illitus capitis dolorem fedat . Et de elhannc , >5 quam Alcanna Auicennas vocat, hcec fere eadem prodidit, di¬ xit quidem , folia habere adftridoriam facultatem , in vulneribufi que eandem vim cum draconis fanguine habere , conferreque decodum foliorum, calidis inflammationibus ,& exuftis ab igne particulis, & oris vlceribus :& cum aceto conferre capiti dolen¬ ti. ALPIN. Vere elhannc Aegyptiorum liguftrum cfleDio- fcoridis , conflat , multo magis , quod nunquam in Aegypto Italicum liguftrum inueniatur, in Canopeque tantum elhannc rc- periatur, qute ibiefl copiofifsima . differt vero hic locus abvrbe Alexandrite decem millibus pafluum . G V I L A N D. Hinc quoque apparet hanc arborem eflb Cyprum Plinij,de quoip- c ^ fc lib. naturalis hiftoriac xxiiij.fic fcripflt: Liguftrum eadem ar¬ bor cft , qux in oriente Cypros, atque in Aegypto nafei etiam cuP. 24. his verbis libro 1 2. Cyprus in Aegypto cft arbor ziziphi foliis, „ femine Coriandri, flore candido, odorato. Coquitur hoc m „ oleo, premiturque poftea, quod Cyprus vocatur . pretium ei in „ libras quinque optimum habetur e canopica in ripis Nili nata , fe- ,, eundum Afcalone Iudete . Tertium Cypro Infula odoris fua- „ uitate. Quidam hanc eflfe arborem dicunt, quae in Italia ligu- „ ftrum vocatur. ALPIN. Flores funt in vfu frequentifsimo do „• lenti capiti appofiti,non tamen cum aceto , vt Diofcorides , at- „ que alij meminerunt . quod fi feciflent, manifeftius , vt arbitror ijs floribus iuuarentur, intus medicamenti ui aceto penetrationem adiuuante , deduda. Ex foliis puluerem conficiunt, quem ar- chenda illi appellant. Hac mulieres vtuntur ornatus gratia, ma¬ nus ac pedes colore aureo tingentes . non autem in fucco lana¬ ria?, vel ftruthij,vt ait Diofcorides , fed fimplici aqua eam mi- fcentes , aquam auream faciunt, qua; aureo colore tingit , quod arcanum noftre mulieres fi agnouiftent pro deaurandis ipfarum capillis, nil haberent , quo fecurius vterentur, neque fub radijs foUs fe urerent , varijfque modis caput Isedcrent.exhaTpuluere,

. ' ' " ' " cum

DE PLANTIS AEGYPTI

cum aqua mulfa parata vtuntur,ad humidos pedes fluxionibus otv noxios, ac multum exudantes fbetentesque cmplaftri modo pedi¬ bus ipfis appofita,ac per horam reteta. maxime enim pedes, & qua fcumque alias partes corporis, appofita exficcat,acadftringit.Nihil habet, quod exudantes pedes plus exiccet,quam pr^didta ifhvc maf la appofita,& aliquandiu retenta.-puluere etiam hoc ad ulcera oris, gingiuarumque,& pudendorum maxime utuntur.

IIGVSTRVM AEG I PT VM EL H ANNE SEV Tamaharendi uel Alcanna Auicennai.

L I B E R.

10

De Balfamo , Balafan ab Aegyptus njocaio .

Cap. tUJL

GVI LANDIN VS.

V N Q_V I D balfami planta amplius in Aegypto yi- uit? AL PIN. Nequaquam, fed in Arabia felici, quam Balfami feracem omnes tum Aegyptij, tum Ara¬ bes prxdicant . G V I L A N 1>. Igitur Diofcorides, Theophraftus, Plinius, Iuftinus atque ali jcx antiquis fcriptoribus permulti , qui Balfamum tantum in Aegypto & in Iudca olim vi- xifle prod id eruntj decepti funt. A L P I N. Sine dubio illos non modo de loco Balfami patrio, fed etiam de arbore quoque, fucco, frudibus atque aliis deceptos fuiffe arbitror , cx.quo etiam dubi¬ tandum effiet ipfos balfami arborem uiueftem nufquam uidiffie., G V I L A N D. Rem ualde admirabilem pradicas , de qua tibi non ita facile medici certam fidem adhibebunt ; qua fi) an non I>iofcoridi, Teophrado , Plinio , ferapioni atque alijs grauifiinfis fcriptoribus de Balfamo magis quam tibi credendum putas, qui in docenda herbarum ftirpiumque materia, ceteris pra?feruntur,ac fi¬ de digniores habentut ? A L P I N. Etfi in dialogo olim Cayri co feripto Balfami veritate plane manifeftam mereddidiffr puto,nihi lominus quando me nunc vt veram Balfami hiftoriam narrem prouocaftijVt tecum de ipfa colloquar, atque commenter effugere nunc non poifiun. quare iterum eadem, qua olim fcripfi nuncrepe- tere,cum res agatur tanti momenti, non me pigebit, & ne longius rem producam , dico . Arabiam felicem Balfami locum patrium perpetuo fuifie, ac nunquam Aegyptum , ac Iu deam Balfami ter¬ ram patriam fuifie, facile hinc conficitur, quod omnes , qui de planta Balfami mentionem fecerunt,eam in viridarijsfiolum cu- ftoditam, minimeepin alijs incultis locis fpote natam, prodideiuq vtTheophraftus,Plinius, Selinus & Strabo figillatim meminerunt. Plinius ait : fed omnibus odoribus praefertur Balfamum vni terras ludes conceflum, quondam in duobus tantum hortis, vtroque regio,alteroiugerum viginti.no amplius, altero pauciorum. & Stra¬ bo : de Balfamo Vallis Hierici feribens , dixit : Vbi & regia di , & Balfami viridarium , qua arbor 'aromatica eft & fruticofa, eytifo

&

DE PLANTIS AEGYPTI

& terebintho perfimilis. Nulli dubium efl plantas peregrinas in vfi ridariis taru fumma cura cuflodiri , & patrias no folum in viridarijs vel hortis, fed multis alijs in incultis locis fpbte natas obfcruari.fed cur ftudeo tibi perfuadere Balfami plantas in Iudea aduenasfuif- fe,cum Iofeph lib.j .de antiquitatib. Iudaicis rem plane claram ef¬ fecerit, qui ibi meminerit, Sabam reginam primam ex Arabia Bal- fami plantam in Iudeam dono Salomoni Regi tuliffe : ex qua po- Rea alite propagatae fuerunt . Dc Balfamo Aegypti eadem dicen¬ da funt,cum eam plantam ibi in viridario prope locum el Mattha- ria vocato, fumma diligentia perpetuer cuftoditam vixiffe, omnium Aegytiorum relatione liquido conflet : quod omnes antiqui ac iu niores feriptores fatentur , minimeq; in alio Aegypti loco inculto vnquam viuere inuentam fuiffe, no lcmclq; ibi pcrijffe, atqj ex Ara bia rurfum afportatam infertamo; ac renouatnm fuiffe, omnes Cay rini affirmant . Anno a partu Virginis Reatiffi me MDLX X V. Aesypti prxfcAus Eunuchus Meffinor nominatus , dum qtiafdam partes Aegypti uiferet, prarfertimque elMattharia, quem locum ob Virginis Beatiffi mx honorem ac obferuaneiam fingulis hebdo¬ madi die Veneris, que diem ifti,acnos dominicum fan&ificat, adi re ac uifere , in ipfoque loco orare confucuerat . proxime cum ef¬ fiet in viridario, videns omnes plantas B a! fami exaruiffe,ac perijfle e Meccha quadraginta plantas afferendas curauit, qua® fane in eodem viridario infert? fuerunt, paucifque annis rurfum curato¬ rum negligentia pcriere.Quamobrcm Aegyptii Balfamum femper ex Arabia habuerunt . qua’ res fcitu ibi non efl difficilis , cum fa- pius multi e Meccha per rubrum mare CayrUm veniant. Iter quide d Cayro in Meccham cft facillimum, & fequentatiffimu. verum no effet inutile nunc mehifloriam peregrinorum, qui annis fingulis il¬ la loca religionis caufa, adeunt, atque uifitant, fubnederc, fic enim certiora dc loco , ex quo veniat nunc Balfamum , habere poteris . nec non vnde Rex Turearum multum opobalfami habeat .

G V I L AN D. Perplacuit mihi ex te audiuiffe Arabiam foelf- cem nunc , perpetuoque fuiffe fealfiimi feracem , ex Aegyptiorum Arabum que teftimonio . Quod ueriffimum exiflimo , quando biofcorideSjTheophraftus, Plinius, Solinus, Serapio , Sethus , at* oue alii feriprum rehcucrint , folum Aegypto ac Iudea® fuiffe oliffl Balfamum cocc.ffimi.Qn i hifs frriptorihus plena fides fortaffe haud cmnino, me indice , ent adhibenda , crm permulti ali) ex antiquis

Arabiam

1 ‘ ' L I B E 'R. ii

Arabia olim quoque Balfami feracem fuifle teftatum reliquerint. Diodorus etenim Siculus in 2. libro fuarum hifloriarum ,Balfa- ,» mum in quadam Valle Arabio nafci,& non alibi memoria: prodi- ,» dit.& Strabo in 1 6.1ib. Geograph.ait: His proxima eit foeliciif ma » Sabeorum terra,quo maxima natio effapud hos thus & myrrha,& ,» cinamomum nafcitur,in ora etiam Balfamum, & aliaquodam hcr- » bula valde odorata, & Paulanias lib.9. De Viperis vero ijs,quo in 53 Arabia inter Balfami arbores verfantur, diuerfum quidem accepi . Sed cur nos magis Diofcoridi , Theophrafto,atq; aliis de Balfamo quam Aegyptiis & Arabibus prope Balfameta natis credere debe¬ bimus, procipue quia incertus fum illos vnquam viuentem Balfa- mum offendiffe, ac infpexifle , & hi in Balfami locis nati ( quando omnium cum prifcorum , tum huius ytatis fcriptis firmiffime con¬ flet, Aegyptum Balfami plantas aluiife ) quam facile potuerunt has plantas vidiife,ac vere agnouiifc, a quibus cum conflet Aegyptum has ex Arabia habuiife,cur amplius dubitabimus Arabianfcfle pa¬ trium Balfami folum ? qua? res apud Aegyptios & Arabes demon- flratione nulla opus habet , cum hi omnes certo fciant non modo fuperiori,fed profenti quoque otate Balfami innumeras plantas in Arabia addudas viuere , atque omnes, quas hadenus Aegyptus ha buit, exinde exportatas & fepefepius eo modo renouatas fuifle . Apud me itaque amplius dubium non erit, Diofcoridem , atque alios Balfamum folo Aegypto, ac ludeo conceffum olim fuiffe affe rentes, plurimum deceptos, idque ex aliorum relatione magis, qua ex verafeientia litteris prodidifle. Sed tu tamen ne obliuifcarisia propoftam peregrinorum Aegyptiorum hiftoriam nunc recefere *. qua? mihi grati ifma erit. ALPIN. In Arabia foelici ciuitaseft primaria Meccha dida, qua: efl ad mare rubru fitaiab ipfaque alte ra Medina vocata , didat itinere odo dierum, in qua efl fepulcrum Mahemetis ipforum pfeudopropheto . ad quod fingulis annis ex Aegypto duodecim vel quindecim millia peregrinorum fe confe- runtjfacrificaturi, & holocauflum oblaturi. His proficitur Dux qui dam , qui trecentorum militum profidio illos cmnes peregrinos Meccham,Medinamquc conducat,& mox Cayrum reducat inco¬ lumes ab iniuriis Arabium , qui non raro in his defertis, eos inua- dupt, & occidunt, ac depredantur . Viuunt enim Arabes hi rapi¬ na vidum quorirantes , funtque fcrociiTimi, atque audaciflimfha- bentque equos velociffimos, quibus vtantur, legeque fancitum etia

F habent,

DE PLANTIS AEGYPTI

habent, vt alicubi nunquam confidere queant, fed continuo equi¬ tent , degentes fubrentorijs . Peregrini itaque duce illo, quem Ha- mirag appellant, refta M iccham pergunt, deinde redeuntes profici fciitur ad fepulchrum Medin»,quod iter perficiunt diebus quadra gintaiMedinie & Mecch» per alios viginti morantur . Turearum Rex Medinam mittit duos pr»fe<ftos , quorum alter lacns pr»eft, &. alter prophanis & militibus. Mecch» vero, qu» Turearum impe rio non omnino obedit, preeft quidam Arabum princeps, queta Se riph appellant, hoc nomine vocant omnes , qui d Mahemet oriudi funt, &fe illius cognatos feri pto oftedunt. Habet hic princeps equi tum armatorum decem millia , & viginti quoque millia peditum: quibus timens a Turea fibi hac itineris occalione infidias fieri, fta- tim cuaudit peregrinos ad fua loca appropinquare, recedit a Mec- cha & in montes fe recepit, vbi ufque dum abierint peregrini, mora tur , quibus quotidie minatur, nifldifcedant poft viginti dies , le aquas intercepturum, quando aqua? omnes defluunt ex montibus. Mittit Rex Turearum huic Seriph munera htec, quippe chlamyde auratam, eiusq; filijs & fratribus centum & quinquaginta millia au reorum fingulis annis, pro quibus muneribus ipfe Regi Turearum dono mittit quadringentas petias lineas Indicas fubtiliiftmas , cu- iufmodi e fle biflunl, de quo meminere lacr» litterae, exiftimari po- teft. Amplius cum eo biflo mittit etiam Regi opobalfami tres qua- tuorue libras, & prxfedo Cayri libram, atq; Hamiragperegrinoru femilibram.Sunt etiam ali j duo duces flue Hamirag cum multis pe regnnisjfcilicet alter e Damafco , & alter ex Arabi» fcelicis locis , Meccham Medinam uifitatura venientes , quibus omnibus do¬ nat parum opobalfami . Poftquam omnes Aegypti, Damafci,Ara hi» que peregrini Mecchadifcedunt, ad montem quendam profi- cifcuntur,quem appellant Arafat,ad cuius radicem eft locus, quem Maure vocant , vbi facrificantin memoriam iacrificij , quod fecit Abrahan, credentes illum efle locum Iacrificij. In medio ueroitine re, quod redeundo conficitur,mons eft arenofus,in quo multas ba! fami plantas viuere affirmant, quas miraculo Mahemetis in fterili illo monte natas affirmant. Caeterum ne ex hac hiftoria dubites, tan tum opobalfami habere Seriph,fcito,ibi a Scriph opoballamum fo Iere locari, foluuntque , ut audio, aliquot millia aureoru in fingulis annis;& qui habent ab ipfo condudunn, quibus volunt vendut opo balfanium^atque hxc eft hiftoria de peregrinorum ad eas urbes iti¬ nere

liber; 22

mere, Ut ex ea etia Teias vnde ad Tureas tatuni opobalfiimi a ccedat* atque vt etiam tuam hac de re retineas fententiam , quippe Ara¬ biam foelicem cfte proprium balfami Tolum, Aegyptum uero pere¬ grinum . G V I L A N D. Quam grati (Timiim mihi fuit, ex te dili gentem peregrinorum Aegyptiorum peregrinationis hiftoriam au diuifte,nec non ex Arabia Tolum Regem Turearum opobaifamtmt haberemunc uero illius planta eft a te ddfcribenda.ALPlN. BalTa mum arbuTculum eft uiticoTum, quod crcTcitad altitudinem elhati nc,Teu liguftri,uel cyrifi, folia paueiftima gerens ruta? proxuna,non tamen, ut dicebat Diofcorides,ijs candidiora, Ted potius lentifci fo lijs fimilia cernuntur, fcilicet colore viridi, Tubalbido, perperuoqtie virentia. Eius lignum gurnmofum , Icnique apparet colore exterius fubrubro, cuius ramuli eodem colore cofpicuifunt,longi, redi, gra ciles, paucis folijs inordinatim referti, foliaque fimul terna, aut qui Da, aut feptena ala? adnata aliquo pabto lentifci foliorum tumula „ Suntratnuli odorati, gummofi, digitisque contrcdati eis tenaciter adhatrentes . Flores fert paruos albos acatia? floribus proximos,tcr nos lingulis alis appefos, quali in vmbclLv forma, fumme odoratos, odor paululo temporis refoluitur, a quibus femina promanantfla u a folliculis nigris fubrubefc entibus contera, valde odorata, intuf- que humorem flauum melli perlimilem habentia, fitpore fubamaro parumque acri linguam ferientia, opobalfamumq; redolentia, tere¬ binthi fruduum figune & magnitudinis tumula , extrema aculeata & me dium cralfum obtinentia . opobalfamum crftate a fcarifcato cortice caudicis diftillat, ftatimque edudum colore albcfcir,& po- ftea in uiridem, tertio in aureum, atque demum melleum mutatur» Hillarum etiam eft clarum, quod mox turbatur, traftccfcir,& tertio tenuiflimum atq; dariffimum fit,tandcmq; fenio confedum,vt tere binthina cralfefcit.olet in principio recentiflime diftillatum acutifi- limo atque eximio odore, quod multis capiti dolorem cocitare fo- let , & aliquibus etiam fanguinem ex naribus promonere . odoris uero illa acuties ac vehementia ac in Zebet fit, timpore obtundi tur , & gratior euadit , femo vero confcdum uix fi ntitur in eo ali¬ quis odor,& ob id Diofcorides dixerat inutile cfle antiqui m . Eft etiam in principio leuiffimum,& dilui facillimi risita ut fi in aqua uel lade ex alto diftillet,in imum uafis refidere no pariatur. clarum uero aureumque redditum , ac ab c mni fece purgati /fimum medio cri lenitate prseditum eft, ita vt inftillatum in aqua,etfi fundum pe-

F 2 tat.

DE PLANTIS AEGYPTI

tat , tamen cito rurfum in fuperficicm aqua? feratur , cum eaque ci¬ to refoluatur.qUiT omnia quo annofius , eo obfcurius habet. Hinc- que merito dicebat Diofcorides, optimum Balfami fuccum cffe re centem,validi odoris, fyncerum,non ad acorem vergens, dilui faci lem,la?uem,adftnnge:em,ac modice mordetem guftu . GVIL AN. Dubium in colore natum eft, cum tu dixeris in primis opobalfamu ftatim eduftum colore albefcere, atque hunc colorem breui tempo re in viridem oleofum mutany& mox in aureum, & tandem in mei ieum,& Diofcoridcs,qucm tu haud negabis verum opobal farnum infpcxilfe, dixerit ipfum colore labtefcerc. ALPIN. Succum Balfa¬ mi in aqua inftillatum & liquatum colorem Iaftis accipere Diofco rides feriptum reliquit.quod veriffimu eft. quinimo hoc eft fignii in feparabil e proprium, quod fidelius oftedit verum fuccu balfami ab alijs vitiatis pro opobalfamo a multis receptis. Multa de opobal fa¬ mi fynccri & adulterati notis, eflent a nobis diceda, no minufq; de carpobalfamo, & xilobalfamo , de quibus medica metis dubij funt fere omnes receciores medici, fed quia alias de his omnibus fufilfl- me a nobis in Dialogo dc Balfamo feriptum eft,qu,£ omnia cum tc iampridem legiffe & cofideraffe, certo fciam,nolo tempus amplius in ijs cofumere,fed fermone noftrum ad alia traducere, proinde qui abfolutam ac perfectam piata?, fucci,fru<fhium, & uirgarum ratione audire, ac agnofeere cupiunt, dialogum illum legere nograuentur, ad quem te quoq; pro alijs qua? de balfamo iupercflent, dicenda, re mitto, Ballami piatam apud me viuente veriifimam lacobus Cota renus Senator Clariff.Ioannes Vothus nobilis Anglus,Fran. Ferre rius Gallus, Ioachimus Iungermanus Germanus, Marcus Fenarius Venetus pharmacopola & plures alij viderut, uerumq; etiam opo- balfamum ab eius foliorum alis difsedtis inftillauiffe . quod multis maxime mirum fuir,cum alias Italia hac piatam habuiffe, nufqua appareat. ufus tame in medicina, quos apud Aegyptios habeat opo ba' fimum, 'rarpobalfamum & xilobalfamum,tibi quoq; detegere, ac referre nunc conabor.ab opobalfami dotis defumpto principio. GVILAND. Gal. paucos ufus Balfami in medicina hinenouiffe putadu erit, quod ipfe in lib.Gde fimpl.med.facult.omnium fimpli ciurn medicamentorum ufus copiofe docedo , de balfamo nihil ad w hanc rem protulerit, ut ex eius his uerbis coftat,Balfamum deficcat „ & excalfacit fecundo exceffu. eft autem tenuium partium adeo, ut

odoratum fit.Sedliquor eius fubcilioru m etiam partium eft, quam

spfa

55>

I I B E R. 23

ipfa planta, non tamen adeo calidus, vt quidam exlftimant, tenuita te partium fal/i. Porro frudtus cius pcrfimilis genere facultatis cft, 35 exterum longe in fubtilitate partium inferior.Sed age tu dic vfus il 33 lius apud Aegyptios frequentatos . A L P I N. Nullum certe ibi cfl: medicamentum , quo magis, ac frequentius gens illa medendo vtatur , quam opobalfamum,quod quidem illi fere ad omnes mor¬ bosae fymptomata adhibent ad ofq; maxime, qui vel ex fimplici temperie frigida & humida,uel a frigidis humidifquefuccis, uel a ucncnis, concitantur, fumma cum laude eo ututur ad omnia uulne ra,quo mirifice curantur, quod ego experientia in Petro Mariano V cneto mercatore, in capite a Tureis nodle quapiam ufq; ad os pef fime lignis vulnerato, didiciibalfamo fiquidem inunda ea uulnera per diem tantum, fere omnino coaluerunt, & eo quam pauciffimis diebusjut is teflis effe poteft, perfede fanatus eft : utuntur etiam ip fo ad ulcera fordida,qux eo mundantur, atque fanantur.In uenena tis,& demorfis a fcrpentibus,atque i dis a fcorpionibus tum epotu, tum illitum maxime iuuat. In peftc, vtab cius contagio defendan- tupnihil maius habent, quo utilius & tutius utantut,fingulis diebus eius femidragmam deglutientes. Multasque etiam putridas febres co epoto illi fanant, largiori ab ipfo erumpente fiudore . In chroni¬ cis febribus a crudis frigidifque humoribus, obftrudionibufque ui fcerum , nihil utilius ac prxftantius experiuntur, quam opobalfami binos fcrupulos , uel dragmam per os quotidie exhibere, liberat enim ualenter uifcera ab obftrudionibus , caloremque naturalem fouedo crudos humores concoquit, ac digerit. Hincq; eius ufus ad omnes frigidos morbos, ac fymptomata , apud eos efi frequentifll- mus- Oculis uifum deperditum, atque auribus auditum inflillatum reftituir,auriumque dolores fanat, prxterea ad conuulfos ex humi ditate ac frigiditate, ad uertiginofos,epilepticos, refolutos,tremen tes,ad tuffimque ex frigido humore, orthopnxam , & omnem fpira di difficultatem , pulmonum fluxiones , humiditatcs,& dolores, ad ftomachique frigiditatem,cruditates, atque ad omnes flatuum mo leftias,ad uteri frigidam humidamque intemperiem,ad prxfocatio nes,dolorcs,fterilitatem, albos, fluores, ad interceptam urinam ex frigiditate, flatu, uel lapidibus, ad calculofque in renibus ualenter frangendos,ac abftergendos,tifus opobalfami eff apud omnes illos populos notifllmus, & ad hxc omnia mala prxftatiffimti illi auxihu experiuntur , Mulieres uero Aegyptia: ftcnles eo tum epoto tum

fuppofitOj

DE FLANT rS AEGYPTI

fuppofito,tum fuffito fceliciori fucceffiu fope ad remoucndam fterffi htatem utuntur , Non minori inufu etiam habent, ad pulchram faciem efficiendam, quando eo ipfa illita i rugis defendatut, audio etiam aliquas eo ad conferuandam faciei pulchritudinem ac iuuen tutem non inutiliter ufas fuiffie . G V I L A N D. Sed quomodo ha: illo ad conferuandam iuuentutem utuntur, hic enim ufus quam quam in ore multorum fit, nihilominus a nullo id difeere potui .

A L P I N. Vt mulieres faciei cutem , du iuuenes funt , perpetue) conferuare poffint,opobalfami ufum in hunc modum fequutur Bal famandaenim mulicr(utfic loquar ) in balneum calidum in pri¬ mis moratur quoufq; multum incaluerit, quo tempore cutem opo- balfamo multoties copiofe illinit,a qua linitione per horam & am¬ plius m balneo ualde calido, quoufq; rede cutis opobalfamo imbi¬ batur & arefeat, morata, balneu egreditur, folitaq; munia exercet, p manetq; fic, facie atque pedore opobalfamo inunda per tres ad mi nus dics,in quibus nunquam perundam cutim abluit, uel mundat: ac tertia die ab inundionerurfum in balneum eodem iam dido modofe confert, faciemque ac pedus ualde calefadum copiolb opobalfamo multoties perungit: aliquo funt, qua: uel decies una die cutem inungunt, obferuantes commodum inreruallum , quo rc de curis perunda totum opobalfamum imbibatjatque paululum arefeat , ut promptius fuccum intimius haurire queat. Quam opo- balfami undionem hoc modo proditam multoties moliunturffial- tem diebus triginta. In quibus cutem nunquam lauanr,uel mundat a quibus quindecim & etiam amplius , fic cute opobalfamo inuda quiefcunr, quoufq; nihil liquoris oftedat, probeq; ab eo ficcata fu e rit.quo tempore aqua fabarum ftillatitia, prius ad eas partes promif fa modica olei amigdalarum amararum inundione fe lauant , cu¬ temque multis diebus abftergunt . atq; hoc de uiribus opobalfami fint dida. Seminum atq; uirgarum quoq;recentium ufus apud illos efi familiaris. Eis fiqr idem ad omnia fere, ad que opobalfamo, utun ttur.profertimq; ad robur ffomacho conciliandu , eius enim pulue rem cu decodo fpeco nardi , ad binas dragmas exhibenr. ide pro¬ flat decodu,quo maxime colore naturale fouent, augent, & robo- ranr.utuuir & ipfo in fpirandi difficultate, tuffi friffida, atque alijs morbis a frigiditate nafcentibus . Vfum frequcntiffinui habet pul- uis,& deccdfi ad humiditates uteri exficc'andas,eiufq;calore uiuifi canciu. fuffitu ix his frequentant admorbos omnes vteri a caufa

LIBER.5 24

frigida concitatos.eodem modo & ligni ufns eft.Succus enim/cmi na , ac lignum ijfdem facultatibus donata funt , a d eademq; vfum habent.verutamen opobalfamum efficatiuspoteft,eoq; minus car pobalfamum,omniumq; minime xilobalfamum.at tempus eft,vt fi nito hocfermone,nos ad alias plantas narrandas tranfeamus . G V I L. Iftorum trium medicamentoru vfus omnes etia Diofco* des,Auicenas, atq;alij multi pncclariffimi medici docuerat, cx quo mirum non eft,fi ijs adhibitis ad multa mala uo- ti compotes Aegyptij fiunt . Sed de Calaf tem¬ pus eft vt loquaris, prius tamen balfami uc- ra uifa ichone,quam a Peruis Bei tuo familiari amico Turea Sangia- ch receptu, alias ex te audi 1 ui,atq;ex tua uiuen

te planta deferi bere potui Ili.

&AL-

DE PLANTIS AEGYPTI

BALSAMVM AE AEGYPTIIS BALESSAN.

LIBE R.

25

De Calaf feu 72 an. Caf>. XV.

AL-PINVS.

RBVSCVLVM fruticofiirft in Aegypto reperictir, quod mea quidem fententia , Salicis genus exiftit , na- fciturque in locis humidis, foliis aliquatenus Salici pro* ximis , fed multo maioribus; quippe longioribus, ac tioribus . Floresque eius funt quickim globuli oblongi,albi,lanugi nofi, caudici pene foliorum radices nafcentes, quoraquein arbore folia exiflut,tot flores emittit, crefcit arbufculum hoc ad viticis ma gnitudine ramis multis , fiue dolonibus redis: ex floribus, vt audio diflillatit aquam macahalef vocatam , quam infignes vires ad exfic candam putredinem, atque ad venena, & cor recreandum habere, illi.predicant. in febribusque peftilentibus ipfa pro fecreto auxilio apud illos habetur.Aquam etiam, in qua multi flores infufi aliquan diu manferint,uel in qua ebullierint,exhibent ad dolores ca- pitis, atque ad virium recreationem, quam & ipfam valide putredini ac venenis obfiftere experti funr.eltqueipforum decodum,ac infufio in aqua parata, ad quofeumque fe¬ bricitantes , apud illos in maximo vfu.

G CALAF?

DE PLANTIS AEGYPTI CALA F, E T B A N.

LIBER, 1$

De Bon . Cap. % V 1 .

A l P I H V S.

R B O R E M uidi in u iri dario Halybei Ture?, cuius tu ichoncm nnnc fpedabis, ex qua femina illa ibi uulgatif fma Bon,uel Ban appellata, producuntur.cx his omnes tum Aegypti; , mm Arabes parant decodum uulgatif- fimum, quod uini loco ipfi potant, u (‘di torque in publicis ocnopo- lijs,non fecufquam apud nos uinum : iliique ipfum uocant Cao- ua . Hrc femina ex foelici Arabia afportantur.Arbor,quam me in fpexiffedixi,euoncmo fmilis obferuata eft, fcd tamen folia craflio ra,durioraque habebat, uiridiora,pcrpetuoque uirentia.Vfus eft il¬ lorum feminum omnibus notiffimus,ad parandum iam didi m dc- codum, quod quo pado ab illis paretur, alias a me diduni eft, Vtuntur tamen eius decodo ad roborandum ventriculum fri¬ gidiorem, adiuuandamque concodionem ,& non minus ad au¬ ferendas a vifccribus obftrudiones ; in tumoribpsque hepatis lienisque frigidis , & antiquis obftrudionibus , (deliciori cum fuc- ceftii decodum inultos dies experiuntur . Quod etiam vtcnm maxime tjefpicere uidetur , ipfum enim excalfacit , obftrudio- nesqyc ab eo aufert, ftc enim in fapailiari ufu eft apud omnes Aegyptias , Arabasque mulieres , vt ftmper, dum fluunt menfes,ip forum' vacuationem, huius decodi feruentis multum paulatim for- billantes , adiuuent . ad promouendos etiam , in quibus fupprefli funtjvfus huius decodi, purgato corpore multis diefus , vtihflT mus eft . G V I L . Au i cen n as d e h is fc m in i b u s m c m in i t,(I m i I efq; u el eo C- dem vfus a te narratos de his feminibus memorar prodidit, ipfum- q 11 c femen calidum in tertio, & ftccum in fecundo gradu coftituir, quod tamen verum non videtur , quando femen fapore dulcefcar, cum pauco amarore nullamque acrimoniam prrfcferat. Nlulo- minus ipfum obftrudionibus uifcerum,frigidifque ti moribus hepa tisjvel lienis multum confeite docuit . Sed ait, ftcmacho naufeam concitare, pituitamque purgare, atque multa alia hrc f. mina profla rc, experientia penes Aegyptios didici, atque hrc eft arbor, quam Cayn olim infpcxcram.

G i BOH

DE ANTIS AEGYPTI

B O N.

«A H O B A B cft frudlus magnitudine mali citri, cueurbf- bitae fimilis, intus femina nigra, dura, extremis in unum fe miarcum quafi inclinantibus, & fubftatiam cucurbitarum, fimile m habendus in recentibus eft humida^ubra/apore acido

non

LIBE R. ~ 27

non ingrato ; Fruftais recenter ab arbore excifus, guftui admodum oratus eft in Aethiopia? inflammatis locis, acido fapoic,quem con temperant diuites faccharo/itim valenter extinguit, multumque re frigerat Ibi,vt audio, eo vtuntur ad omnes calidos afteftus/ebrel- que omnes putridas ,,prxcipueque ad peftilentes,tum eius pulpam cum faccharo comedentes , tum fuccum expreffum cum laccharo potantes , vel ex eo paratum fyrupum accipietes.Cayn etiam,quo loco recens fhiftus non habetur , eius pulpa in puluerem parata ij vtuntur, quae eft terra rubra, adftringenti, acidoque faporc guftum feriens qualis in terra lemnia obferuatuneftque apud multos fami- liariffimus illiufce terree vfusad peltiferas febres , tum ad fputum faneuinis,ad lienteriam, dyfenteriam,cruentumq; hepaticum fluo¬ rem, nec non ad uteri menfes fumandos . alij emlcc tenoe in fubtiliffimum puluerem redafta? dragmam cum a~ qua plantaginis diflolutam , ad eadem exhibent, alij decofto , alij infufo vtentes . Arborem quse hos fruftus fert, vidi ego in quo¬ dam viridario , folijs magni¬ tudine ac figura, au- rancijs valde fimiles.

BAOBA£

DE PLANTIS AET3YPTI

De GoJJtpio arboreo , Gotne AIJegiar appellato .

c*p. XV 111.

GVILANDINVS.

V L T A M ne ibi goffipij copiam Aegyptij colligunt J Syria etenim , atque Cyprus huius plurimam copiam producit. ALP IN. Goflipium Aegyptij ad i pforum vfum aliunde aduehunt, neque enim apud ipfos herba¬ cea illa planta, ex qua Syri, ucl Cypri Goflipium colligunt, adnafci tur,fed tantum qua? arboreus frutex eft, quxque in quibufdam tan¬ tum uiridarijs prouenit, pluribus annis uiuens , diffimilis ab herba¬ cea tantum proceritate, caudicis, ramorum, atque foliorum figura . Crefcit autem ad decem ufque cubitorum altitudinem , ftipite,ra- misque duris lignofis . G V I L. Quid audio ? arboreum Goflipiii ibi fpaftari ? noua certe omnibus herbarijs planta, nufquam hade- nus uila,aut cognita.Sed dic quefo multae ne ibi illius GofiTypij pia tx nafcuntur ,-cx quibus, queant ufum illius ufitatiffimx lanuginis explere? AI PIN. Paucae, & non nifi in uiridarijs, Goflipij ar¬ bores illae (peduntur, quae eandem, quam herbaceum, ferunt lanu- ginermqux (ob modicam penes ipfos quantitatem) in ufiu non eft, fcd aliunde adueda . V tuntur Aegyptij , linearum petiarum loco, quibus noftri tantum utuntur ad ulcera, uulneraque omnia fanan¬ da: quae do lineis petijs , apud noftros ad uulnera ulceraq, frequen tata, illi non utantur . adhibent & ipla, uti noftri faciunt, ad fluente fanenir. m fidendum . Seminum quoque mucylaginis ufus eft fre quered Ivimus ad omnes febres exurentes, atque uenena erofionem uen:ric...lo,& in teftinis inferentia. Ad tufsientes ex acrium, falforu- que humorum diftillationibus,gofsipij plurimus eft apud cos ufus. In Arabia ex hac xilini lanugine telas illas tenuifsimas(qtfts fefta il li appellant , atque multis byfliim antiquorum effe perfuafum eft ) parant, quas utique ob pulchritudinem ab omnibus comendantur.

£50 SSIPlVM

DE PLANTIS AEGYPTI

De S ambae zArab.Jiue Gclfimino zArabico. Cap. X I X,

A L P I N V S .

A Y R I eft frutex larmentofus , qui farmentis ferpen- do altius fe extollit, folijs mali aurancij proximis, flo¬ res albos, odonis folijs proditos, omnino fimiles vul¬ garibus iefmini floribus,a quibus diffcrutnumerofio- ribus folijs, magnitudine odoreque pramalidiori , ac fuauiori.vfus florum eft magis ad ornatum corporis , quam ad fanitatem.nihilo, minus parant oleum , quo vtuntur mulieres in balneis ad vterutn, calefaciendum & laxandum, eius enim fcirrhofis tumoribus maxi ■ me conferre expertee funt , vt partum etiam faciliorem reddant» oleum hoc & bibunt calidum, & ipfo liniunt cxtrinfecas uteri par tes .Vtuntur quoque eo exterius inungentes thoracis regionem, ; tum per os ipfum calidu bibentes, ad tuflim,anhelitufque difficul¬ tatem, & ad pleuritim lethalem,in qua fputum maxima cum diffi¬ cultate educitur , & ad peripneumoniam , atque ad dolores vehementes ftomachi,inteftinorum,atq; vteri; Parant hoc noftri vnguentarij ex dulcibus amygdalis atque velfeflimi feminibus, ex quibus odore florum iefmini imbutis oleum exprimunt val¬ de odoratum»

SAMBAG

DE PLANTIS AEGYPTI

Vcphafeolo nigro labi ab vocato* X JY

A L P I N V S.

Sgfgtfl.ST arbor farmentofa,qua? crefcit ad vitis magnitudi- ■ ^ (K%c nem , farmentisque vitis modo extenditur , ac expan- ditur folijs , figuraque fimilis eft omnino vulgari pha-

fedo , flores fert bis in anno , vere, ac autumno, pha-

feolorum floribus aliquatenus fimiles, a quibus filiqua? longa?, infhrque fabarum latiflima? cernuntur, qua? femina nigra pha- feolis plane fimilia continent, quorum alia nigra, alia fubrubra cernuntur. Hxc arbor uiuit annos centum , & amplius perpetuoque viret .. Aegyptij phafeolos illos in cibo frequentant, noftrisque non minus guflui fua-

ues cxifhrnt . Mulieres utuntur decoAo

cum croco ad excitandos menfes* praeterea utile eft ad tuffim>

& difpna?am , & ad uri¬ nam fuppreflam mouendam.

PHASEOLVS

DE PLANTIS AEGYPTI

Ve Phajiolo rubro ,^Abrus vocato • Cap- XXL

A L P I N V S.

S T etiam arbor frutico/a, farmentofa,uolubilis , atque lahlab modo ferpens, ac altius fe extollens, latiufquc fe expandens, folijs derelfide ucl Tamirindi , plane fi- milibus, fed longe minoribus : mouenturque etiam non fecus, quam dc tamarindi folijs didxim eft, ad Solem: Occi¬ dente quippe Sole clauduntur, totaque clauia manent, quoufque Sol denuo oriatur , quo tempore rurfum aperiuntur . Flores au¬ dio terre hanc arborem phafeolis proximos, atque filiquas,qux in tus habent femina parua , rotunda , rubra , dura , phafeolis omni¬ no fimilia:qux quidem coraliorum uniones, quas collo puella; ge- fture folent, omnibus plane videntur.phafeolorum guftum & ipfa habent, quorum vius eft ad cibum, ijfque Aegyptij in iure elixis uefei confucuerunt. Sunt vero exteris omnibus difficiliora, ex quo ftomacho maxime infefy funt, flatufq; multos concitant, & hypochondria cis valde noxia obferuantur,egerrime que in ftomacho concoquun¬ tur , & prauum fuccuin etiam generant.

ABRVS.

DE PLANTIS AEGYPTI

De JlLuf^feu mufa, Cap- XX 1 1.

A L P I N V S .

AVZ arbor apud Aegyptios vocata, crefcit in multis locis Aegypti, pratfertimque Damiata^ohmPelufij, ad mali punici magnitudinem , fed ramis caret ; nam in-

_ fl-tatik. canna? folia fua fpargit , qua? fic longiffima funt, &

Iatiffima , utfex , feptemque cubitorum in quibufdam uifa (it lon¬ gitudo , & latitudo fere duorum . aiunt multi infitam hanc plan¬ tam olimfuiffe cannae faccharinae fupraculcaffie radicem, uereque 'imago utriusq; in ea cernitur, longitudinem cannaru,& latitudine culcafli* in folijs adepta perpetuo uiret, nunquam folia deci¬ dunt . Haec planta frudus fert multos, paruis cucumeribus fi miles fed raccmatim multos appenfos . Color ipforum exterius aureus cernituncorticesquc fuauiflimum odorem, atque aromaticum fpi- rant.fubftantiae ipforum cucumcrorum perfimilis aliquatenus exi- ftit, fed cft tamen mollis, pinguis, lenta, dulcis, atque adprime fua- nis, eam comedere afluetis, feminum.uel nucleorum expers. Sto¬ machum grauat, difficulter concoquitur, multum nutrit, fuccum- que craflum ac letum generat, quo uifcera obftruuntur,pra?fertim- que hepar : eft tamen auxilio tuflientibus, fufpiriofifque ex calore fa&is.eiufque dccoAo utiliter utuntur, ad tu.ffim ex calidorum hu morum dcfhllationc genitam, atque ad pleura? ce pulmonum infla mationem, atque ad renes inflammatos, & ad eos, qui mingunt d;f ficulter. aiunt etiam fruftum efum,uel decoctum aflumptum,uene rem augere. Fruftuum cortices exiccatos multam uim habere ad roboranda omnia uifcera illi affirmant, cordique opem ferre ex ip fis paratum decoctum in aqua calaf. Vfufque huius decoAi ad fe¬ bres peftileccs apud eos dicitur valde urilistpuluere quoque ipfo¬ rum corticum in cordis paffionibus cu aqua calaf diflolutam epo - tat.GVIL. Planta ha?c Theonhrafto fub nomine palmat fuit nota, atque Serapioni, qui deipfa ea, qua? ad hominum falutem ex te re citantur, eadem fere dixerunt . Neminem ucro noui, qui, quod tu nunc ex Aegvptiorum relatione prodidifti , affinnarir, quippe hac plantam e canna faccharum gignente, fupra radicem culcaflie mfi tam cfle: quemquam fofu longitudine atque latitudine, utriufqac plantat, foliorti imaginem referre uidcantur,dequa hate fufficiant. v ~ M A V Z

DE PLANTIS AEGYPTI

De Scsban .. Cap. X XI /«

A L P l N V S.

E S B A N ibi frutex efl myrchi magnitudinc,folijs fe-

curidaca» , fed longioribus &anguftioribus,ramos ha-

perquam fimiles, racematim multos ab ala vel ramulo pendentes, a quibus filiquaj longa* producuntur, farnugreco proxi¬ mas, in quibus femina funt etiam feminibus frnugrect non parum fi milia. H is fruticibus Aegyptij utuntur ad fepes texendas pro agrorum diftindione . femina hos in medicina ufus habere noni, etenim aiunt, h umentem ftomachum {Iccare, roborare, & ipforum quoque ufum tum in decodlo , tum inpuluere affeftant ad co¬ hibendum quemcumque alui fluxum, atque non minus ad mcnftruorum immoderata profluuia fiftenda , ex ipfis infignem vtilitatem experiuntur ut vno ver¬ bo dicam, in omnibus vacuationibusj

firmandis illorum feminum vfum habent frequentisfi- mum .

SESBAN.

196

DE PLANTIS AEGYPTI

De Sophera * Cap> X XI 11 A

A L P I K V S.

O PHERA eft planta fruticofa cubitalis altitudinis, galega? proxima , duris ramis , folijs myrthi, tenuiori¬ bus multis, vtrinq; ordinatim a!f appeiis:flores fertcro ceos,cafli;r florum a?mulos,inodoros;ex quibus Aliquae parute promanant,quatuor aut quinque femina habentes, Sesban plane fimilia .Aiunc femina eflfe uenenum hominibus.

SOPHERA.

DE P LANTIS AEGYP TI

De ‘Beidelfar* Cap, XX FI

A L P I N V S .

** 'o ftr;s 5 ex aqua Nili ibi diu manente . eftplanta herba¬ cea , fi ut ico fa , multis ftolonibusab radice rebtis furfum ad duorum t •; e cubitorum altitudinem fe extollens , folijs latis oblo gis,rotundis,ut Aloes folia, crafhs,& candidis, ex quibus diflcbtis lac album manat.totaque planta laftc abundat. flores fert croceos ranunculi floribus proximos, a quibus loco fru&uum duo teftes inuicem ad ligati pendent, fatis hominis tefiibus perfimiles,in qui bus alba lanugo & femina parua,lata, lacrucar feminum fmula con tinentur . Folijs contufis, tum crudis, tum in aqua coctis utuntur cmplafh i modo in frigidis tumoribus, & doloribus.ex lanugine pa rant cubilia, ejuibus utuntur. Vtuntur etiam ea ad excipiendum ignem ex filice excuiliim , tanquam elca, ac pabulo, tota planta Ia <5le calidiflimo,ac exurenti icatet, quem plurcs in quibufdam uafis colligunt ad expilanda coria, ea fiquidem in eo lafte fi aliquo te¬ pore maneant , pilis nudantur . Lac quoque ficcatum pne- fiantius corpora foluit , atque dyfentericos fluxus etiam lethales facit. Efl: etiam pratftantifsimum remedium ad impetiginem curandam, & ad plures alias cutis infedio- nes fimandas, eo fi inun¬ gantur par¬ tes .

BEIDELSAR.

LIBE R;

v 37

De ^chaauan abiat, idejl artemifia alba. Cap. X XV J.

A L P I N V S .

A S C I T V R Cayri in locis multis quatdam planta fruticofa, ramis dcnfa, qu£ trium cubitorum vfqucad altitudinem affargit/olijs artemifia? intus nigris, atque extra candidis, tota planta lanuginofa, feu hirfuta,flo- refque fert vmbellte modo , multos, aureos, fenecioni proximos, qui tandem in pappum degenerant . flores , foliaque funt parum odorata , fapore fubdulci cum aliqua ftipticitate. hanc volunt multi ipforum efle Achaouam maiorem ac albam, quippe artemi- fie fpccicm , cx quo ipfi eam appellant Achaouam el chebit abiat; Quam plantam noflri temporis herbarij alij cinerariam , alij Iaco- b.cam marinam, vocant. Aegyptij ea ad multa vtuntur,quippede- co&umcx fbiijs paratum ad renum , veficatque calculos pollere aiunt, nec non ad fanandas vifcerum antiquas obftru<ftiones,prx- fertimquead vteri obflruftioncs, frigiditatem, ftrangulatio- nem,fterilitatem, inflationem, atque ad menfes interce ptos reuocandos, proinde paratis ex folijs , flori- bufquein aqua infelTionibus mulieres hy- ftericx maxime iuuantur. G V IL.

Noua quidem eft planta . Anti¬ quis incognita , nifi fub arthemife fpecte quis ipfam re¬ ponat.

K

ACHAOVAN

38

liber.

De Hammia . Cap* ^ ^

A L P I N V S .

A M M I A eft planta ad althesr magnitudinem . fo¬ liis floribufquc malue , aureis tamen, a quibus fm- ' aus fiunt , fimiles qtiibufdam paruulis cucumeribus, qvli femina parua , fubnigra, rotunda continent . qut apud illam gentem ad cibos in vfu exiftunt ex quibus feminibus 'non fecus quam noftri ex phafeolis, pilis, ahjlquc leguminibus fa¬ cula parant. Frcquentiflimeque his ferculis uefcuntur picum., que in iurc carnium paratis, folia.frucdufque frigmos . cfle,8c huml- dosin primo gradu aiunt, habe, -eque vim ,pfos refoluentem, ac emollientem. proinde peftori ac pulmonibus conuenire, ventrem

emollire, atque lubricum reddere-fomentiuelemplafir, modo fo

Haappofita inflammationes refoluunt; dolores mitigant , tumo¬ res emolliunt , concoquunt , ac ad fuppurationem fuppurandos monent. Mulieres ad uteri duritiem, tum fomentis, tum emplaflris "1 infeffionibus ex folijs ac fruffibus procurat, s,mt.lta cum utili tate vtuntur. in renum uero inflammatione, & calculis, ex * jifeiem paratum deco&um per os cum faccharo candi¬ do fumptum aliquibus diebus:pro rcleftiflimo au xilio habenr.ad ophtalmias etiam hnita nu xione decoftum colirij modo fre¬ quentant , atque cum eo fo¬ mentare latus dolentem in pleuriticis folent .

K s>

bammia .

DE PLANTIS AEGYPTI

L I

39

De AiclochU .

A L

Cap.

I N V

XX FI 11.

ELOCHIA eft herba blito perftmilis , folia tamen anguftiora, Iogiora, acutioraq, habens flores, eius funt parui, crocei, Lucoris minoribus, e quibus femina par- ua, nigra melanthio proxima, in quaedam obliqua cor¬ nua conclufi , producuntur, femina funt in maximo apud eos vfu ad omnes affedus, quibus femina althea? conducere compertum eft. nam melochia facultate plane fimilis althea? videtunproindc ad fuppurandos vel concoquendos, refoluendos, atque emollien¬ dos tumores duros, eius maximus ufus eft . habet etiam maiorem vifcid itarem eius mucilago , quam althea . In cibis nihil eft ipfa Aegyptijs familiarius, uel gratiusidecoquunt enim in aqua uel iu- re carnium, ut nos betam elixarefolemus.Conuiuia carentia melo chia? ferculis ab his parum reputantur . cibus quidem illis populis melochia eft familiariflSmus, ex quo multi tamen male fe habent, nam parum nutrit, & fuccum vifeidum gignit, ex quo in difficiles obftrudiones vifcerum,qui eam in cibo frequentant, incurrunt, ni hilominusmelochiam in cibis non omittunt, pracipueque vifeo- forem mucilaginem facientem , auide omnes efirant . Eft tamen totius planta?, uel maxime foliorum dccodum pedori ami¬ cum , ipfum enimhumedat,ex quo ficcis , afperifquc tusfibus pra?fentaneum cum faccharo candido eft auxilium. atque a?gre fpirantibus. Semi¬ na quoque pondere duarum drach¬ marum fumpta copiofisfime purgant omnes humores.

MELOCHIA.

OE PLANTIS AEGYPTI

melochia.

t I B E r: 4®

DcZdtarcnJi. Caf. XXI X.

alpinvs.

T 7 Ocant ii quandam herbam Zatarendi ( quod ex “

±sssslsssass^ssL

vrinam,ac menftruas purgationes in viu ciL.

Z A T A R E N D 1‘*

w\ ^V(/

A

Vk.

'r —

\ V V V \

/M'

a

/f*

V

'aOAV

i/ (

,VYi

'A /M

/■

'A 'ii

De

DE PLANTIS AEGYPTI

Dc pipere longo . Cap. X X X.

A L P I N V S .

S T queda herba in viridarijs quibufda cufl:odita,iunci foliis, fed craflioribus , e quibus feci is fuccus quida fla- uus manat, valde acris, ac exurens, totaqj planta eft ca lida in quarto gradu , magis quam piper exurens . Ea vtuntur emplaftri modo appofita,ad coxendicis dolorem, nec non ad frigidos articulorum dolores, corrigunt vero nimium eius calo rem oleo rofaceo,vel myrthino.

F E L F E L T A V I L.

LIBER,

%7

Di zAbfus « Capit. XXXI .

A L P I N V S.

p S T etiam quredam ^herbula crefcenspal mi magnitudine, vel ali« quato maior, folijs trifo iij,fed rotudioribus,qua ternis fingube ala? appeti fis.Flores paruos, albos,, & femina piri feminibus proxima ferens . quam Aegyptij Abfus vocant.

DE PLANTIS AEGYPTI

De S efamo feti S 'empfc n. Cap. X X X 1 L

A L P I N V S .

E M P S H N, a noftris fefamum, planta eft vnius cau- hs rc_fti,fe ad vnius cubiti altitudinem extollens, folijs denfis ordinaris totum caulem veftientibus , folatro proximis, floribus albis pamls,a quibus filiqute prodii cuntur quadricoftatic, pariur , femina flaua, lini fi milia continent qure guftui dulcia exiftunt.ex quibus oleum, quod (Itis appellant il li,quod ad cibos in frequenti fTimo viu eft, maiorique pretio, quam oliuarum oleum ibi vendirur.Folia,femina,&oieurn fere eiufdem facultatis effe experiuntur, quippe calida temperata, atque humi- de ad fecunda gradum accedentis,refo!ucntis,& emollientis. Pkn tar deco&o utuntur ad ophtalmias reloluedas, fomenti modo ocu lis adhibito, atque ad tuillm, anhclitufquedifiicultatem, pleuriti- dem, peripneumoniam,& tumores duros fcirrhofos; mulieres pro uteri duritie infefliones,ex piata , feminibusque cum modico mei lis paratas frequentant: eodem ad cutis vitia vtuntur , quippe ad furfures capitis,liuorefque faciei , & nigrores ex (anguine congela to exortos , calido fomenti modo fiepe appofito. cx planta & fe¬ minibus in aqua concodtis cum modico mellis emplaftra ad tu¬ mores fcirrhofos,atque ad exficcatos neruos parant, quibus utili¬ ter femper vti folent: quae etiam ad combuftas partes utiliter fre¬ quentant, non minufquam ad calidas inflammationes refoluen- dasjuelfuppurandas.decoffum etiam inclyfteribus ad colicos do lorcs,& ad em ailiendam aluum afleflant- Mulieres ad mouendas menftruas purgationes,decoiftum ac infufum in aqua paratum pro fecreto auxilio habent.neque fua 'pe hee, quibus praecralsitie ftm- guinis, venarumque uteri obftruflioncmenfesnon veniunt, fru- ftrantur . Seminis ad cibum ufus eft antiquatus apud omnes Ae¬ gypti accolas, pauci tamen eft nutrimenti, fed alimentum undfuo- fum accraflam praebet, ex quo, quam obrem ipforum frequenti cfu rnulieresirnpingtaefcant,facile deprehenditur . quae vero ipfarmn corpora pinguefieri cupiant, femina a cortice mundata come¬ dunt plus pinguefacit oleum ex feminibus expreffum, omnium- que maxime fex olei thaine ab illis uocata. Oleum fecemque cius

bibere.

LIBER.

bibere, adhocvt impinguefeant, mulieres in balneis familrari/Ib mu habent.Oleo etiam ad multa aha Aegyptj uti confueucrunr, quippe ad cutis puftulas,afperitatem,ac omnem defedationem cx humore melacholico concitaram, tum epoto, tum in cibis freque tato,uel ipfo afifedis partibus i nudis. Secretum apud quofda auxi lium eft, ad cutis pruritus abolendos , cius quatuor untias multis diebus bibendam exhiberi, eo etiam ij utuntur, ad anhelitus dif¬ ficultatem, pleuritim defp ratam, in qua nihil expuuntatgroti ^at¬ que ad peripneumoniam. necnon ad mouendos menfes, atque ad uehementes ftomachi, inteftinorum, uterique dolorum cruciatus demulcendos, intus, extraque pnrftito .GVILAND. tibi gra¬ tias multas habeo, qui mihi huiulce plantae tot tantafq; utilitates medicas ab ea gente compertas dixeris, quas dignas auribus uc- ftrorum quoque medicorum cenfeo, quando non folis Aepyptijs farecmamfefta fuerint, fed multi alij praeclarilT mi medici cade fere in pofterum memori? prodiderint, ut eft Raiis,Auiccnas Ha ly, Serapio, atque alij. Sed nunc reftat,ut plantaricho- nem fpedemus , & an ea (it , quam aliqui pinxe¬ runt, qui in illa dubij ex Theophrafti ledlone decepti uidentur . hanc plantam fempfem ap¬ pellant.

LIBER. 35

De Culcds jiue colocajjta . r Cap . X XX 11 A

A L P I N V S.

V L L A planta Aegyptijs colocaflia,quam illi Cule as vocant, efl: magis nota, neque magis in ufu, quando ora nes radices huius piante in iure codas , atque alijs mul tis modis in cibis paratas aflfidue efitet. N5 fecufquam noftri rapas.agri colocaffiis pleni ibi fpedantur, atque quod mira bilius uidetur,nemo illorum aliquam ipfarum plantarum floribus, uel fructibus ufquam proditam uidit . Ego ex innumeris illis ui» uentibus a mefrpe infpedis , nullam unquam florentem uiderc aut cum aliquo fl uctu, uel aliquo caule,potui.Ex quo dubitandum uiderctur, eam plantam effe Grccorum fabam Aegyptiam. planta hxc ibi fpedatur folijs nenupharis, longioribus, ari proximis , fine caule, flore, atque frudineius radix magna, crafla chine radicibus fi milis cernitur , fipore fubamaro acri cum aliqua uifcofirate,quas coda dulcefcit.quotidiepaflim toto anni tempore per urbem in¬ numere radices uenduntur, uiliori pretio. Hinc fane multum fem- per miratus fum,Diofcoridem,Aegyptiam fabam flores, atque fru dus ferre , & eam item colocasfiam effe prodidifle.Quam plan tam quoque eo nomine Aegypti j nominat, quippe culcas. Quam nufquam floruiffe , nullumque fructum dedifie neque vidi, neque aliquem vidifle unquam audiui-.cuius litem relinquo alijs libentif fime dirimendam . Eam tum crudam, tum coctam libentiflime ue neri indulgentes mandunt, tum quia putant femen multum gigne re, tum libidinem preuaiidemouere.

CVLCAS

liber;

4@

De Loto oAetjytio Ni/phar 'vocatu • Cap * XXX 1112°

A L P I N V S.

R O X I M O de Colocafsia cognito errore , hic alius a nobis de Loto Aegyptio animaduertitur , quando hatc planta plane eadem fit , quam noftri nympheam, atque Arabes Nuphar appe liat. In toto quidem flumi mine Nilo Aegyptia loca lambente nulla alia planta eft inuenta qua» notas loti pratfefcrat,quam nymphea ipfa, qute profero piati ta fimilis cft,ut de Loto affirmat Diofcorides,Coloca{$ia» , feu Fa- bat Aegyptia?,fioremque fert album ( loquor de maiori nymphea) lilio valde fimilem, quam clarius exprefsit Theophraftus , qui dt- xit.& flos candidus , lilijs foliorum anguflia proximusjuere enim hic maioris nympheeflos eft, qui Sole occidente clauditur, atque iub aqua occultatur, atque Oriente fupra aquam aflfurgit , & foras exit,aperiturque . Quod non modo in Aegypto, verum in multis Itali^ locis in hac planta obferuatur ,maximeque in locis omni¬ bus circum Venetiaslacunofis uelpaluftribus. Valles fiquidem Margherf,ac Meftri plurimas has piatas ferunt, in quibus quifque quod a Thcophrafto,Diofcoride, atque alijs multis de Loto dici¬ tur, plane obleruari poteft. Et quid ? non ne etiam ex flore caput producitur , papauerorum capitibus valde fimile? in quo femina multa minuta , qualia uere rnilij exiftunt , continentur , radixque crafla eft ? No poffum non vehementer admirari Theophraftum , Diofcoridemque,arcp alios, qui omnes a nymphea, difimctiiTimis capitibus lotum Aegyptium feiunxerint, quando utraque vnum atque idem planefit , & mirand^ ad folcm conuerfiones de loto celebrat^ es dem fint, qua? in communi nymphea ab omnibus an imad uertitur. Ipfa enim Occidente Sole florem claudit, deinde tota cum folijs fub aqua occultatur, eoque oriente, flore primo ex tra aquam demittit, aperit , atque paulo poft cum omnibus folijs fupra ipfiim afturgit . Aegyptij caules crudos cum fuis capitibus per cftacis calores mldunt: fubdulces enim funt, atque humidi,ad modumque refrigerant &hume<ftant, quos appellant Razelnil . Ljb G V I L A N D. Miror equidem non parum Plinij diligentiam, ,'7i^l qui haec fcripferic.Mirum eft quod prteccr hxc traditur, fole occi- „

dente

DE PLANTIS AEGYPTI

y> dente, papauera ea comprimi,& integi folijs.Ad ortum autem ape „ riri donec maturefcanr,flofque, qui eft candidus, decidat . Hoc 3, amplius in Euphrate tradunt, & fcapum ipfum, & florem uefpera „ mergi ufque in medias nodes , totumque abire in altum, ut ne di- 3> mi fla quidem manu', pofsit inueniri . Verti deinde, paulatimque „ fubrigi,& ad exortum folis emergere extra aquam, ac florem pate 3> faccre,atque etiamnum exurgere ut plane ab aqua abfitalte.quan do in communi, vt tu dixti, nympheapene locum Marghera ap¬ pellatum, in ftagnantibus aquis dulcibus’, ifthatc omnia plane ob- feruentur, atque prope Meftrim duitate in omnibus illis conualli- bus . Ad Nymphee uel loti Aegyptii medicos vfas populis co°ni tos nunc prodeas. A L P I N.Vtuntur floribus & folijs con tufis ad omnes calidas inflammationes, atque etiam fucco , pqrfertimque ad demulcedos dolores, a calida caufa obortos, lade atq; oleo ro faceo mifto , eodeque itide modo oleo, quod ex floribus parat ad calidos dolores, inflammationes, exuftion es, ulcera, & dolores ca¬ piti in febricitatibus , uigilijs,tum exterius folia cotufa applicant, tum eius fucco cum oleo & aceto frontem & tempora, illiniunt.ad conciliandum fomnum fyrupum ex eo paratum frequentant, at¬ que tum feminum, tum radicis puluerem egrotis cum eius decodo exhibent.Vfusradicis,feminumq;fecretiloco habetur apud mul- tos^d gonorrhoeam, & in mulieribus ad album profluuium firman dum,& ad dyfenteriam. Multi uero ab huius plantg ufu cauet,eius loco alia fequentes, eo timore ne eis coeundi tum defiderium, tum vires minuantur . apud eos etenim omnes copertum efl vfum feminum, atque radicis homines reddere ad venerem valde frim- dos,ac tardos.Hinc vfum hunc multos ibi fandos heremitas fequi audio, vt facilius uiram Cadibcm ducere queant, fcd iam ad papy rum fermo a nobis conuertendus eft, quando hyc planta quoque in Nilo flumine nafcatur. Verum quoniam omnia de^ hac planta tum ad cognitionem, tum ad vfum pertinentia te in Plinij capi¬ tis de papyro commentario (quod papyrum vocafti ) plane profe cutum fuiffe fcio, paucis de ea mihi nunc agendum puto.

De

liber. 4,

Di Stratiot e} Haihalem maoui vocato « Cap. XX /A

A L P I N V S.

SELVSrV M nunc Damiata vocata.ciuitas in Ae*y pti humiliori folopofita efl:. quo fit, vtNilo flumine ad ram perIabente(quod pene ipfam fpacio quinque . t millia Pa"uum in mafe mediterraneu euomit ) largius cius iolum inundatur, & ad libitum irrigatur . Hincque multa rtiora atque amoeniflitna, quam in toto Aegypto reperiantur pro pe hanc vrbem, viridaria catfijs, iimonibus, mufis, vitibus confira atque inter fe more Italico fodis (qua? alibi in toto Aegypto nuf- quam reperiuntur) aqua fluminis decurrente plenis, diftindtafpc statui. In illis itaque foffis quatpiam herba copioleprouenit,aqiKe lenticula' paluftris modo fupernatans,fine caule, fblijs CynoNoffi breuioribus, latioribus, denfioribus, durioribus , hirfutioribufque ac albidioribus, a quibus pro radicibus exigua ac rara queda Janu go pendet . Qua planta maiori fedo , vel femperuiuo efl: finii is •

Quam appellant Hayhalem elmaoui, qua fi dixerint aquofum fe- dum. Nullo odore efl referta,eo excepto, quem ab aqua accipit. ia pore tamen adftringenti,ac ficco linguam ferit, non fecus quam acacia faciat. Ad eadem ipfa mala ij vtuntur, quibus plantaginem conducere compertum efl. Ex quo mulieres ruftic*,quas B^cdoui vocant, ad fiftedam fanguinis eruptionem ex utero, atque ali js par tibus, eius deco<ftum,vel fuccum,vcl puluerem per os quotidie ad drachmy pondus fumunt.Ruftici quoque ad vuulnera fananda fo lijs cotufis fuperpofitis vtuntur, mirificeque ea fanant, earnque fri gidam vfquead primum gradum, & ficcam fupra fecundum illief fe arbitrantur. GVILAND. Hanc plantam verum eflcStra- tiotem antiquorum cxiftimo,de qua Diolcoridcs ha?c nobis pro- diderat: Stratiotcs in aquis nafcens, aliquibus fluuiatilis Stratio- Clp l°‘ tes nuncupatur ; Aegyptijs Tibus , Magis Aeluri (anguis . Aquis ” lupernatat,& fine radice viuir,vnde cognomen traxir. Herba f m ” peruiuo fimilis , ni maiora haberet folia . Ad eademque mala , ad qiur ea Aegyptios nunc vti dixifti,pr?ftare Diofcor.etiam feribir, 4 Itaque non erit dubitandum hanc herbam efle flraciore . Quod iap-

M clarius

DE PLANTIS AEGYPTI

clarius Plinius demonflraflTehifce verbis etiam vifus elb Celebra¬ tur autem & a Gr^cis Stratiotis,fed ea in Aegypto tantum, & inu datione Nili nafeitur , aizoo fimilis , ni maiora haberet folia .

A L P I N. Verum loqueris . Sed ad alia rranfeundum eft.

HAYHALEM ELMAOVI IDEST

Stratiotes .

'*• h V

'J / i > ’ >

Wm

Vv V ^

rzr ^

v>v

<<r r 1 1 1 1 1

u i' \ l i ] f

.'i, >'■

STRA-

CE PLANTIS AEGYPTI

De P*fcyrc *Berd vocat a, Cap. XXX VL

A L P I N V S.

A P Y R V S , quem berd Aegyptij nominant, eft planta fluminis Nili, binis aut pluribus caulibus rc dtifTimis fupra aquam fex,

gens. Cauliumque in fafligijs fcapus inumeris ca* pillamentis, longis, reftilquc contextus, cernitur . Folijs quoque confiat multis re<ftis,enfiformis ,ti- fpha» aliquatenus fimilibus. triangularibus,ac mollibus . Chyrurgi ohorum medulla vtuntur ad vlcerum ora dilatanda. Ex fcapi- que combufto cinere, recentia vlccra curant. qui etiam maligna augeri ( fi firpe arpergatur ) non finit . Ex fcapis recentibus aquam diftillant, ad ocu¬ lorum fuffufiones, caligines, ac ob- fcuritates maxime pro¬ ficuam .

feptemue cubitibus anur

FAPYRVS

DE PLANTIS AEGYPTI

Pe Cypero. C<ip. XXXI 11.

A L P I N V S.

Y P E R V S rotundus, quem Aegyptij vocant hod- ueg,in Nilo flumine, atque in pluribus Aegypti lacu- bus vel locis paluftribus , copiofiffimus peruenit porra is folijs, longioribus rame atque exilioribus, caulequc cubitali, angulofo, in cuius cacumine funt folia aliqua llellar modo radiantia, e quibus fpicce aliquse procedunt herbacei coloris femi¬ na continentes : radices funt nigrat, rotunda, magn?,oliuat crafli- tie fpeftantur,mult?que uni radicis capillamento appenfae imuu coh?rentes , odorat?, atque acuti faporis , H? calefaciunt , exfic- cant fine mordacitate , incidunt , attenuant, oraque uenarum aperiunt . Apud Aegyptios maximos ad medicinam vfus ha¬ bent , pr?cipueque ad vlcera oris , & pudendorum fananda fami- liariflimum ipfarum tum puluis,tum combuftarum cinis, eft reme- dium.ex ipfis paratum deco&um uel puluis ftomachum, cerebrum

pulmones, vterum,neruos articulos, aliquibus diebus fumpta plu¬ rimum calfacit,ficcat , roboratque naturalem caloremiex quo om nibus morbis a cerebri tum frigida humidaque temperie, tum fri¬ gidorum humorum diftillatione concitatis, h? efficacifsimum fune auxiliummon minufquc ftomachi cruditatibus, humidnatibus,fla

tibus,anhelitufque difficultati, orthophne?,tuffi.necnon hyltencis

omnibus mulieribus ex frigido humidoque utero effedis,ahiique morbis, ab iifdem uteri caufis obortis articulorum doloribus.Fa- miliare fatis remedium adfupprefTos menfes eas efTe ibi expertu efi.nam menfes eificacifsimercuocant. Decofto ac puluere ad fra cendum tum in renibus, tum in uefica lapidem, ac ad prouocanda urinam frequentifsime illi utuntur , quod etia non minus in omni bus cronicis febribus, acalijs diuturnis morbis frequentant.

CYPERVS

t>E PLANTIS AEGYPTI

Ve Cbate , c AhdcUaui , & batecha d naui ,

c«p. x: K XVI 11'

A L P I N V S.

'K vfu habent Aegyptij genus quodam cucumerorum pyjf Chate vocatum . qua? planta a communi cucumere

A/Q I aha quidem re non differt , nifi magnitudine , colore ,

& mollitie , quando Cucumis Aegyptia folia habeat minora, albiora, molliora , atque rotundiora, fruftufque producit admodum a noftratibus differentes, quando his longiores, vindto res fint, ac cortice plano molli , equali fpectentur.guftuiqffunt dul ciores, atque concodtu faciliores H 'irum vfum corporibus in cibo ipfis tum crudis, tum coffis vefcetibus, falubrem cfle apud omnes eorum locorum incolas creditur . Medici aliqui ibi nonnullis fe¬ bricitantibus crudos etiam mandendos concedunt, pradertitn- <^ue pefli affedtis , quibus cucumeres hos crudos efttatos fumme conducere omnibus (nefeio qua ratione) perfuafum fit . C.octos in ardentibus febribus , vtiles effc ratione confirmatur, quando re frigerent^atque humedtent.In renum & veficr calidis morbis,cum lablg codtos cucumeres multis diebus non fine multa vtihta.e in cibo fequuntur. lac etiam ipforum feminum pro ijfdem malis per os fumere fxpe folent.ad oculorum vero,aliarumque partium cali das inflammationes pulpa contufa cucumerorum laffi mifta vtun tur.Et ad fedandos podagricos dolores a caufa calida concitatos, fuccum laffe oleoque rofaceo m:ftum,partes liniendo, fequumur. Stillaticiam aquam ad libram ad iecoris caliditatcm corrigendam & ad fanandos renes tum inflammatos, tum a calculis vexatos multis diebus egrotos bibere confulunt,quibus ipfam fatis ljs con ferre experientia compertum eft.funt aliqui, qui ad luec eadem ma la aqua ftillatitia laffi eorundem cucumerorum feminum mifta, Vri folent.ex Melonibus etiam quofdam a noftratibus plane diuer fos Aegyptij habent, quos Abdellaui uocant,ad differentiam alio- rum , quos etiam Chaiar nominant, quorum vfus ad cibum haud multum iucundus percipitur, c$terifque omnibus inflpidiores ac

molliori pulpa obferuantur. Habent tamen femina, qua^bjsom-

r nibus

LIBER; 45

niTnis longe magis ad refrigerandum prefhre pneant . Qua de r<fs omnes ea plus alijs in vfu, frequemiori habcur, aliorum melo.num Agmina parui facientes.Plantancfiratihus non multum differt, fed frudlus ferr oblongos, acutos, extrema, & medium valde crafliiriA habentes , Bahobab nuper narratis fru&Tus proximos . Habent etia Angurias a nofhatibus non nifi magnitudine quoad nfpc <51,5 differentes: noftris quidem maiores , cortice fiauiore, quar intu s femina tantum, & aquam dulciflimam continent . Quam ad fjtuxi arcendam, caloremque multum in flomacho , ucl hepate, vel reni- bus corrigendum largius epotant. Ad febres ncnminns arden- tcs,& tertianas, vfus illiufceaqusefummopere laudatur, atque ab Lis ftequetatur.Sunt qui diflil latione aquam tenuiorem ad fiticu- lofos , lfomachosbiliofos , ad iecurrenefquc calidos, & a calculas uexaros,eliciunr.quam certe ij multa; vtiliratis effe experiuntur . Tureae Aegyptij,Arabefque lafciuiorem vitam agentes, per reflatis fummos calores , harum anguriarum aquam in potu frequentant', eiepaliqui modicu aqua? tofacea;, mofchi,atq; ambrat mifccnt. His Aduenas honorare confuetudo Aegyptiis eft,cas fcilicctcdendas obferentes . Illas per annum in paleis incorruptas confcruant: ali- quandoq; fic cariori pretio ibi ad ggrotos veduntur,vr vnam argenteo aureo venditam cognouerim . Sic vero eius aqua diuretica eft, ut iplius ufum affidue fcquen- tibus , hernias , ad tcftes de fluxa , incredi¬ bili magnitudine , facere foleat . hinc ibi plures herniofos fpc&are licet.

DE PLANTIS AEGYPTI

CHAT E*

WmMmi

a <<'"'

ABDELAVI

DE RLANTIS AEGYPTI

I)e zAcbaouan , feu parthenio inodoro : Capt XXXIX.

A L P I N V S.

CHAOVAN, eft planta herbacea camome- lo proxima, qux tamen non adeo alta extolli¬ tur, fed parum iupra terram, latius expanditur, fo- lijs parthenij, minoribus ac denfioribus , floribufi que camomeli fmulis . Herba iaporis odonfquc , /xPers percipitur , fed flores odorem grauem , per

©bicurumque fpirant. Florum, foliorumque decorum in ufu ha- bent ad tollendas vifcerum obftruftiones , prtefertim- que ad Iftericos . GVILANDINVS.Si lapor acutus in hac planta fentirctur , co¬ tula Serapionis , 'fine dubio eflet. rr," A L P I N V S Hatque piant*

exiftunt , quas Aegypti patrias efie ob- ieruarepo tui ,

ACHAOVAH

47

1 I B p R,

ACHAOVAN PARTHENIVM INOPORVM.

Ve Neiemclmfxltb fue gramine Crucis . Cap. X L »

A L P I N V S.

R A M E N quoddam nafcitur exile, radicibus ferpens albis,genicu!atis,dulcibus,cumaliqualiacrimonia,c6 muni gramini prox mis, digiti altitudine, geniculati, ramulis adurgens , fblijs communi gramini fimilibus fcd minoribus, ramuli habent quotuorfpicas, Uchaini,uel grami¬ nis

DE PLANTIS AEGYPTI

nis fanguinarij fimiles, pcrfeftam crucem figurantes , quam «que omnes vno modo format: ex quoipium Argyprij neiem el,uocat <quafi dixerint, gramen crucis , in quibus fiunt femina minutiff ma feminibus communibus graminis fimilia . Maximum vfum femi¬ na apud omnes habent ad eos fcilicer, qui tum renum, rum vcficg calculis laborant, atque ad frangendos Iapides in ucficacocrctos. Quod genus morbi ibi efi:familiariflimum,& quafi endimium, ex caufis alias narratis. Mulieres radicis decoftum tum ad pueros variolis, atque morbillis correptos maxime fequuntur, tum ad fe- ipfasjvbi cupiunt interceptas menflruas purgationes rurfum euo- care. Sunt aliqui, qui pro fecreto auxilio habet decoftum,ex femi nibus modice contufis paratum, ad adiuuanda exhantemata in fc bribus peftilentibus , quas peticulas noftri appellant . Ad vfum quoque vulnerum & vlcerum,non paruum apud cos , tota herba , precipue radices , habent vfum.

Aiunt radicem frigidam atque ficcam efife, tenuilfimarumque partium. Quamob rem non defunt multi, qui ad mouendum fudoremeius decodlo familiarif- lime vtun- Uir ...

LIBER.

METEM EL M5ALIR,

Pe Meliloto csfegjyptio zsllchimclech 'vocato '*

Cap. X L L

A L P I N V S.

ELILOTVS, quo Aegyptij utuntur, femen minu¬ tum eft rotundu,fubnigrum,declinans ad rubrum, odo ris no omnino expers, fapore fbpticocum aliquo ama rore. Planta, quteipfum producit,efl parua herba fupra terram expanfa, modice repens, ferenihil , autparuum in altum fe attolens, fblljs trifolij fili quod, minoribus tamen, floribufque par-

uis

DE PLANTIS AEGYPTI

uls multis, longis, racemi modo ordinatis, croceis, odoratis, a qui¬ bus promanat fihqua,paru£, oblique, feme quale didu efl, contine res. Huius planta’ femina tantii apud illos in vfu exifiunt.Qua pu¬ tat ij quoad calore &higidita eefle temperata, fcd ficcare,nfolue re. ac ftipticitare roborare, ex quo ad hepatis tumores ipforum vfus apud illos ed frequentiflunus: quoniam fine aliqua relaxatio¬ ne digerit, & refoluit.Ad omnes quoque do!ores,quafa mque cor

pons pu, occupantes, fomentis CX ipfbrutr. acco&> vruntur,ma ximead pleuritim,penH.._ . £ .

culi dolorem . quibus dolore vexatis, ipioHiufaeJoctiin^aa^tDra bis in die calidum bibunt. Mulieres quoque vteri drangularioni- bus, flatibus, ac doloribus eo fubucniuntj prafertimqueex eo etia infefliombuspai-atis. qua’ etiam fbenugreci , liniq; feminibus, para te,& camomeli floribus, efficatius ad illius, & aliarum partium du¬ ros tumores aclminiftratur, atque ad euocandos menfes retentos. Ad roborandum ventriculum, & aperiendas obflrudiones vena¬ rum decodo fumme proficue vtuntur . G V I L. Nunc ex te ve¬ rum effeintelligo, apud Arabes meliloti vfum eflfe fcminum,que- admodum Gracinon femina, fed flores in vfum admittunt. An ve ro hac planta verus fit melilotus, aut potius ea, quam nofiri lotum vrbanum,atq; fertulam campanam (qug efl plan ta, magna fruticofa ) appellant, alias declarabi¬ mus, huic enim difputationi hic non vide¬ tur c{fe locus. Ego tamen hoc tantum dico, me libentius Aegyptiorum opinioni deilinarurum.

Sed Ichoncm nunc apponito .

ALCHT-

t I B B K.

alchimelech, idest melilotvs.

DeJCellu, pfyllio, Mehntbio,cappdresjrticajolano}fomnifero , coriandro j orymo , byojciamo albo t conyza, nuce me t hela, S ecamone. Cap. XL1I.

A L P I N V S.

R O P R 1 1 S Aegypti a nobis ha&cnus cognitis plan tis, nonnulla? communes pluribus alijs locis , pnufcjua ^ hunc Termonem claudamus, pretermittendee quidem non funt; maximequeex his,Kellu ab Aegyptijs uoca ta planta, a quibufdam Antyllis, pfyllium, Melanthium, capparis,

urtica, iolanum Tomnifcrum3conandrum,ocymus goriophyllatus

^ O albus

DE PLANTIS AEGYPTI

albus hyofciamus,conyza,Stramq.nium.,Secamone, ricinus.de his ipfis igitur aliquid cofnmentemur . G V I L. Aliquid te de his fcitu dignum di Aurum puto. proinde ut lubet loquere. A L P IN. Kellifinoftri quoque Kalii , planta tres vtique in Aegypto fpecies aluntur, ex quibus omnibus combuftis cineres fiunt, ad vitra, fapo ncm,& alia multa. prima fpccies eadem eft planta cum ea , quam noftri Kalii geniculatum, appellant. Altera efi, quam nonnulli album Kalii vocant,Tertiaque Aegyptijs magis propria, folijs con fiat paucis aiuge folijs proximis, fed ualde longioribus, uno caulc- que no omnino redo, a quo tres, quatuorue cauliculi exoriuntur, qui redefurfum feruntur , quilibetque ipforum in cacumine ca¬ pum quinque aut plus folijs chamepythios proximis, at deorfum in arcum recuruatis, inclinantibus conflatum, a cuius medio flofcu li rofarum fimiles cxurgunt multi . Hat omnes plantor falfr , atque acri fapore linguam feriunt . G V I L A N D. Sine dubio vtr£- qux hx plantx a te poftremo defcriptx fub anthyllidis fecunda; genere reponenda funt.Diofcorid. fiquidem aiugam docens fici fcripfit : Herba in terra repens, incurua, folijs femperuiui minoris, multo tenuioribus, hirfutis & pinguioribus, circum ramos dcnfis v in capite vero de Antyllide ipiam aiugf folijs proximam cfie fta- tuit.Sed fequere reliqua enarrare . A L P I N. Ex his fane tribus Sole in primis cxiccatis , & mox combuftis cineres ex parantur, qux illinc Venetias conuehuntur ad nitra, atque alia conficien¬ da . Aiunt multi illorum folia trium harum plantarum, f:d maxi- mx fecundx atque tertix Kalii, in puluerem redada,per os fum- pta phlegma atque bilem exuftam purgare. Idemque cx folijs ex- prcflum fuccum facere.

KALLL

DE PLANTIS AEGYPTI

K A L L I. I V

KALLL

!

Pfyilium copiofiifime ibi prouenit . Cuius feminum apud eos vfuseft,prafertimc[ue mucilaginis abipiis parat£ cum aqua ro- facea,in omnibus febribus biliofis, ardentibus, tnflammationibuf- que pedoris , vti in pleurkide & peripneumonia . Sed extrahunt cum aqua hordei, & cum faecharo candido exhibent. In aqua rofacea extrada Pfylij mucilagineij ututur in biliofis dyarrhafis, & tufenterijs.ad externafq; omnes inflamadoncs, emplaftri ac fo¬ menti

DE PLANTIS AEGYPTI

menti modo tum ex viridis plantf foliis, tum ex feminibus pfyllij tota planta vtuntur. Quam plantam vocant Chetiin . Nigella ibi etiam prouenir, quoad flores pulcherrimam, quando floribus ma¬ ioribus, ac numerofioribus folijs praeditis fpedetur,eiufquc femen in vfu eft frequentifsimo in pueris, ad necandos vermes, contufif- que feminibus cum aceto emplaftri modo ad pleres cutis infe¬ ctiones vtuntur. Mulieres etiam, qu» non purgaiHur,eo fi fuffian- tur, maxime iuuantur. vocantque hanc plantam funeg.Cappares Alexandri» maiores quam alibi inuenianti r ,proueniunt, quos cappai quoque appellant.cx quibus cortices radicum in vfu habet frequentiffimo ad uermes necandos,ad mouendos menfes., atque ad quofeunque tumores duros;pr»fcrrimque lienis fanandos , pro quo indurato membro, exhibent decoctu per os multis diebus, ex teritis ex corticis puluere,& aceto facto emplaft ro , cui aliqui mo¬ dicum mellis mifcent,quo prtefidio vtuntur ad cutis maculas, & in fediones,cas linientes Alexandri» Vrtica prima, quam ij vocant angiar, proucnit coptofiffi me , & proinde cius femina multos vfus ibi quoque habent,maximumque ad venerem excitandam, pra> fertimque in frigidis corporibus, fi cum vino dulci bibantur. Non¬ nulli ad idem ex feminibus ijs, radiceque buzciJam , ac meile componunt eleduarium, cuius femuntiam quotidie fumut. Vfum non minorem femina habet ad pedoris, pulmonumque vitia, cius enim decodo cum meile parato in tufli anhelitus difficultate, or- thopn»a , & peripneumonia a craffo frigidoque humore concita tis,familiariflime vtutur farina quoque cum meile eclegmatis mo do ad eadem mala, cuius vfum cum aceto cmplaflri modo ad om¬ nes difficiles cutis puftulas fequuntur , & ad omnes maculas cutis eiufque infediones,tumores duros non minus, prefertimque ad pa rotidas.Mulieres nihil habent, quo valentius vterum calefaciant; mundent, atque ab obftrudionibus fanent, quam vrtica, °x quo ad mouendos menfes feminum decodi,atquefuffici vfus eft apud ip- fas frequentifsimus,maximcqueaddita myrrha. Cinere ex femini bus parato, ad omnia ulcera maligna & cacerofa vtuntur.Solanum fomniferum in Alexandri» ruderibus copiofiffime prouenit , ficq; crefcit,vt maynus frutex appareat. Vtuntur incol» radicum corti¬ cibus ad dragmanrfipulucrizatis cum aqua laduce,vel folatri,fume res ad fomnum cocdiandum. Huius piant» cortex non fecufquam nux mctheljfiue ftramonij femina, apud plures malos nomines., vt

aliquid

x

LIBER. 52

aliquid mali laciant clam dum dormiunt , huius corticis in epulis ponunt . Folijs contufis emplaftri modo ad calidas inflammatio¬ nes vtuntur , atque illito ex ipforum fucco fronte, temporibus, ac alijs partibus corporis in quibus pulfus fentiuntur,vel ijfdem con tufis emplaftri modo appofitis, ad fomnum familiariflime vtutur. non minufquead exuftiones . Nux etiam Methel ibi nafcitur, fed non vfq, adeo copiofa,vti folanum pratdidum.eftque verum Dio- fcoridis ftramonium . vfufque plane eofdcm habere ij aiunt, quos de folano fomnifero diximus. Adeft quoque hyofeiamus albus admodum a communi figura differens , nafciturque Cayri prope pyramides, folijs communis longe grandioribus,latioribus,cralfio- ribus,& albidioribus. Quo vtuntur no fecus quam ftramonio.Vbi que vero in viridari js coriandrum prouenitcopiofiflimum,quod omnes Cusbara appellat.Herbf que virentis vfus in cibo eft apud omnes Aegyptios familiariftimus. etenim ferculum non parant fi¬ ne folijs coriandri, quamqua ingrate oleat. G V I L. Quid audio ? non ne ij ipfum mandentes maxime Induntur, & ab eius vfu in phrenefim labuntur? quod Diofcorides, Auicennas, tum multi alij tradidere. A L P I N. Ridiculum . quis vnquam vidit alique, coriandroru caufa (qu* in vfu apud quofqne tum fanos,tum *gro tos familiariffimo exiftunt ) latfum fuiffe,aut ei aliquos fenfus tur¬ batos, nifi immoderate eis fuerit vfus? Quid miraris ? quati eiufde cum Galeno non fis fententi*,qui coriandrum palidum , refolues ac modice adftringcns ftatuit.non ne demonftrat Diofcorides vel hanc eius facultatem fateri cum dixerit,chxredas coriandro cum comenro fanari? Quod nunquam a frigidis frigidi tumores di- fcutiantur, accurentur ; cum medicamenta alias a Diofcoride ad fanandos duros tumores chatradafque pr^fertim memori* pro dica, calida facultate fuerint. Neque uidetur plane hoc filuifle Aui cena, cum dixerit, cheatradas coriandro fanari,uel ex proprietate, quam ad illum fanandum tumorem habet, uel ex partium fubftan ti* tenuitate, qua per meat profunde tumidam partem. Sed quis ignorat n ihila frigido refolui, etfi multa fiat permeatio parris tu- mefad*,fed omnia refoluentia calida efife? GV I L A N D. Vera fententiam rede defendifti,quam quis modo negabit, fciens ex te Aegyptios uirentem coriandri herbam incibolequi citram ali- quamnoxam ? multo minus feminum ficcatorum ufus erit exinde timendus. Hincqueerraffe non parum Arabes liquido conflabit

DE PIANTIS AEGYPTI

qui coriandro frigidam facultate narcoticam, fluporem inducente atque fenfus turbationem concitatem,ac exitium tribuerit. Idem que & de pfyllio fuifle apud illos a te compertum efl, quando pfyl lium pro ueneno a Diofcoride,arque alijs receptum, inoxie in fe¬ bricitantibus frequenter non modicam a?grotis feminum mucagi nem exhibentes. Herba in aquaelixaratn illi efitant.Sed ea multo plus femina ad roborandum ftomachum ualere ii affirmant,debi- les etenim uentriculos,u(u feminu affiduo maxime roborant, eiuf- que calorem ipfa fouent, augent, flatusque reib!uunt,ac difeutiunt proindeque in colico dolore, atque alijs a flatulcnto fpiritu conci tatis ufum feminum fequuntur: ipfis fcilicet,uel in puluerem redu- 6lis,uel ex ipfis parato deco£o,utentes. Quo uteri quoque frigidi tatibus,& humiditatibus occurrunt . pryfertimque ad men fes im¬ modice fl uentes,& ad gonorrh^ain firmandam, quod infit illi quo que facultas adftringedi,ex quo puto apud eos plantam quoqjem plaftri modo, ad podagricos & alios articulorum dolores in maxi¬ mo ibi effe ufu , quod eas partes adftri&ione , ne humorem par¬ tes recipiant, roboret,atque etiam contetos refo!uat,difcutiat , ucl exprimat. Ocymus ibi in uiridariis copiofiffimus crcfcitad altitu¬ dinem trium & plus cubitorum, foliis noftratis longioribus,tenuio ribus, colore rubro fuffufis, odoremque eximium fpiranti bus.Sua- nitate enim odoris noftris omnibus pre ferendus merito uidetur, ob quem illi hanc plantam Rihau appellarunt, quod idem efl,ac fi dixeris, odorem, ita, ut hic ocymus pr£ odoris iucunditate eximia odor per excellentiam ab ijs uocetur . Qua planta odoris caufa ij utuntur, medicos uero ufus apud eos ipfa paucos habet, qui ab aliis multis perdofti funt. Nafcitur etiam fponte ibi quadam plan ta repes, altius faliens,frque aliis arboribus conuolues, foliis duris longis, Sefeli Athiopici proximis, fed maioribus. Flores f r- albos ftyracis fimiles, a quibus producuntur filiqwejlongaeac crafly,qua Ies in ulcododendro cernuntur, plene 'anugine a.ba, ac fem mbus parilis . cx hac planta fuccus, manat flauus, urens quem ficea- tum Aegypti) ualcntcr tenues humores purgare, amnt.Hanc illi ef fe fcammonij ipcciem affirmant , qua fechamone appHlanrcuius tamen nullus ufus in medicina apud eosnoui. G VI L. F rtafle hanc plantam efleApocynum Diofcoridis affirmare poterimus. Cum ilhufcenotatmorisa Drofcoride traditis contien ire confpi- ciatiny-aque fortafie putanda , quam aliquis e Syria uerufTe,. pe-ri-

plocain

DE PLANTIS AEGYPTI

Fxnugreci germina mox e feminibus erumpentia, exipfifquc Ha:im probitentia plebei comedunt, pratfertiimpe mulieres, pin¬ guefieri cupientes, per vrbem multas tnaffis terr£, plenas feminum recenter productis germinibus vendendas ij ferunt. Plures alite

f-int planta? ibi naiccntes, qua? cum pluribus ahjs locis communes exiftant,non elt de ipfis a nobis amplius ferino proferendus . Sed iam de medicina apud illos populos ufirata, fermoncm,deque pia

tis illis in locis nafcentibus claudere debemus; cum nihil fuperfic dicendum.

De plantis per' iter obfer natis- Cap. X L 1 II.

GVILANDINVS.

L V R I M A S gratias tibi refero, quod tantum labore ? J i'K hadtenus mea caufa fuftuleris. Nihilominus ne aliquid

omittamus , quod vtileadhanc hiftoriam iudicem, cu- perem, antequam nos huic fermoni plane finem impo¬

namus, vt de plantis etiam per iter olim in Aegyptum a te nauiga do varijsin locis obferuatis, aliquid diceres . A L P I N. Non ar¬ bitror te ignorare,noftro olim audito itinere, parum temporis ini hi per iter illud conceflum fuiife , ad indagandas illorum locorum planras:veruntamen , quas tunc uiderim, quamquam neque tuis doftiisimis auribus latis dignas eas exiftimem, referre etiam nunc non recufabo. Memini me rhabarbari plantam Cocyra? inlpexif- fe,in antiqui illiufce propugnaculi quodam viridario . quam qui¬ dam ex Syria illuc nani adueftam habuerat : quique ipfam a viro Perl a Trypolim olim fuiife addudlam etiam affirmabat. Qug plan ta plane fiuli;s runrci uii i e fi proxima , qua? tamen erant latiora , craffiora, lanugineque quadam alba obfita . In illa eadem infula inueni Cyperi radices logas ad modum odoratas, Sc Chamedrim arboream , duorum fere cubitorum altitudine prope Butrintum, viuentem,qua? f>lia duplo & triplo Italicis maiora habebat. Za¬ cynthi oxalidem,qua eius i nfufe pharmacoptei ad medicinam ute ba itur,infpexi , admodum a noflris oxalidis omnibus diuerfim, quippe exilis herba ipfi efi:, f >lljs paruis, craffis , oblongis, caltha* foliorum temilis,gufiu non minus quam noflra acido fapore ferit. Ibi quoque crcf.it acacia fecunda Ma;;heoli,quam ego florentem

mente

LIBER» 54

mefe Februario infpexi folijs , floribufque minoris anagyridis pro ximis, qua? gu flata, fapore adflringenti feriunt , paucifque tamen ac mollibus fpinis obfra. Neque arbitror efTeueram acaciam, qua in Capadocia & Ponro nafa Diofcorides prodiderat, quod minime conuenire cum prima acacia, f u fpina Aegyptia Videa¬ tur. AliuJ agnoui in illa infula , quippe fmilaccm afperam effe veram fabam parillam, qua medici vtuntur ad fanandam lue m gallicam . GVII.AND. Copicfus quoque hanc p!antam in quampluribus I alie locis r:afci fcio , quare iftud, quod ibi didici- fli , nouum apud me non eft . A L P I N. Verum dicis , etenim ipfam alias in multis aliis locis offenderam ac obfcruaucram, ve¬ rum perpetuo, an effit falfaparil!a,anceps,ac dubius fui. In hac ve¬ ro infula ea fpedata , clarius cognoui veram eam vtique effe. GVILAND. Quamombrem in Italia: locis cum eandem ipfam fpedaueris , ciufdem non fuifti fententia? , fcilicet eam effe fallam parillam . A L P I N. Quoniam omnes fmilaccs afperar, quas hadenus uideram , exiles admodum breuefque, ac capilla¬ res radices habebant, fed quam inZacynto infula uideram, lon¬ gas, crallas,afportatis Hyfpania radicibus falfa? parilia? omnino fi- miles . Quo pado uero has agnouerim,tibi iam explicabo . Ego enim , ut ocium diuturne mora? effugerem , forte fortuna collem illmfce infula’ perreptans, in valle quadam ad fepem oculos coni- ieci,lenthifcis ac multis afperis linilacibus contextam, cuius ab ra dicibus omnibus terram impetuofa torrentis aqua fic abduxerat, ut illarum plantarum fepem texentium omnes radices, non lecuf- quam vena?arteria?,& nerui humani corporis a carne feparati, nu¬ da? confpicerentur,Smilaccfqucafpera? lengos fane ferpentes imi tatae , alijfque radicibus conuoluta?, mira longitudine, ac craffi- tiemihi fe obtulerunt, ita ut quafdam illarum duorum, & amplius cubitorum longitudine ,& craifitia? communium fa fe parilia? radicum infpexerim , ex qno continuo eas Lilly panlle radi¬ ces effe iudicaui . Et dum htec fimul cum alijs, qui una ibi me cum aderant, con fidero, augurium contingit oppnruniffmum . Nam extranfeunte Gr^co homine eius loci accola ;& agricola, peto, quomodo ibi illa planta appellaretur, qui refpondit, fini- lachiam nuncupari, ipfamque in vfum apud ipfos eff - procu¬ randa Gallica lue : ex quibus uerbis exploratius eam confide- ians,uideo radices eius longiffmias & craflas , eadem fubfian-

P 2 tia

DE PLANTIS AEGYPTI

tia proditas, nullumque pf^feferre faporcm , uti radices falf^pa- rillx: cx quibus colligo flarim, fmilacem illam afperam ucram clfo falfam parillam . pharmacopola cius loci multum lucri fefe- cifTc his radicibus nobis affirmauir,quod fspe harum radicum ibi colleftarum multos fafces collegerit , & in alia loca miferit , quas pro veris falfie parilis radicibus fiepiffime vendiderat . Quam mercaturam clam agebat , ne eam plantam alij difccrent . Addo Cayri me in falfe parillc fafeibus ex Hylpania afportatis uidiffe, fruftra radicum nodofarum,vel geniculatam afpcr? fmilacis, a qui bus procedunt radices, quibus medendo nos vtimur, cum folijs eiufdem plantor , tum ramulis fpinofis, fic manifeftp,ut nemo, qui viderit , eos fafces falfeparelle, cfle ex fmilace afperafelectos,nc gare potuiffet hanc plantam eandem cfle cum falfaparilla .

G V I L A N D. Placuit multum mihi , te veritatem dc finilace aipera probe agnouifle, cuius quidem lententis non folum me fc d quamplurcs alios fliille tibi perfuadeas volo, in primifque Ga brielcm Faloppium, herbarum materis doctilfmum , qui in libcl- „ lo de morbo Gallico, in capite de falfaparilla hec prodidit . Alias „ credebam elTe radicem ebuli, & perditi in eafententia plurimis „ diebuSjdonecHifpanusad Ducem Florentiam integram afporta- „ uit plantam, & hinc patuit error meus,& uidi efle radicem fmilacis „ afpcre . de qua Diofcoridcs libro quarto, & feriptores antiqui men „ tionem fecere . Quod magis confirmaui experientia, nam cum ,, in monte Sandti Iuliani Pifis vidiffem fmilacem afperam, curaui „ effodiendam , & femper vfus fum loco falfs parills,& per biennia „ illud, quo ibi iui, femper cum foelici fucceffu plurimos a lue Galli „ ca liberam. Quam etiam fententiam confirmat Amatus Lufitaniis „ medicus, quamuis Hcbreus,non fpernendus in libro quinto, fuaru ,, centuriarum . Quare te hac dc re euchi non oportet , quando alij arte te multi eam nouerint. Sed quomodo affererepoflumus cius in fu Ite fmilacem ,-probefalfam parillam delinearam demonftrare, triinimeque illam j quam Italis loca ferunt atque alunt . Quod tamen fieri putoterre , qua ipfa ferpit , diuerfitate , etenim in dUro folo ficco, & fqualido effofsam fmilacem videbimus radices mifio res, graciliorefquc fallaparilla habere, & in molliffimo folo , qu6d in eo facile queant ferperc , longiores , crafliorefque, falfs pariti* plane proximas . Ea fiquidem fmilacis planta, quam in ea infula olim cum in illis locis diuafarer,infpexi , folo molliifimo , pingui

ac

1 LIBER. 55 '

achumido nutriebatur, ex quo mirum non eft,fi longis, craflifque radicibus fuitinuetafin ficco vero duro, nequeuntibus, terne duri¬ tie obfiftente, radicibus libere ferpere ac meare , finilax afpera ra¬ dicibus breuioribus , tenuioribufquc apparebit .Quales a me ob- feruata? fuere in Zacynthiinful;d,Corcyra?,Creta’que locis faxofis & durioribus.. ' Addo' mtiltos decipi in agnofeenda falfa parilia ex fmilacc afpera , non omries fmilacis,ialfarquaeradices animad- uertentes , ac obfertiantes . Etenim in afpera fmilace duce radica differentia? fpe&antuf Ipfi fiquidem in primis ex ftipite radices procedentes habet albas, rotuhdas, nodofas, digiti craffitie, cannu¬ lis paruis perfimiles , que fane radices non admodum long.rexi- ffunt.ex quarum geniculis vel nodis aliae proficifcuutur atque exi liunt a primis plane diuerfe,in duroque folo parue,breues,tenuef- que, non fecus quam capillamenta quapiam cernuntur, atque in molli long£, craffir, quales in falfa parilia, inueniuntur. Ex qno apparet radicum fmilacis differentia, qure itidem in falf% parillc planta ex Hifpania aduefta facile obferuatur ac reperitur,adeo vt,queque harum plantarum habeat primas radices a ftipitefta tim procedentes albas, nodis equalibus interuallis diftindtas, can¬ nis proximas , non tamen intus peruias, fed plenas, digiti minoris craffitie, refertas , & fecundasab harum nodis vti capillamenta exilientes ac exeuntes, longas, primis graciliores , aquales , nodis carentes, fiue non geniculatas . Qui itaque negant fmilaccm afpe- ram veram effe falfam parillam, dicunt radices vtriufque plantf cd- fc inter fe differentes, forma quippe ac etiam magnitudine, forma quidem, quoniam fmilacis tantum primas radices nodofas albas, breues,craffasfpedtantes, fecundis a primarum nodis nafcentibus longis, gracilibus, non nodofis,f qualibus comparantes, manifeftif fimam inter has differentiam faciunt . quam confirmant etiam ex eo, quod prime craffie , & breues,hf que graciles , longe exiftant . Errant quidem ifti non re&e radices inuicem , vt parelfet compa¬ rantes, quoniam fi radices falfieparillf graciles longas , que funt fe cundf radices, non primis fmilacis afpera? craffis, nodofis,candi dis,brcuibus, ac fecundis a nodis primarum nafcentibus compa- raffent, fine dubio nullam differentiam inueniflent, hac excepta, quod fmilacis radices fecundg , falff parilia’ radicibus breuiores graciliores loci caufa obferuantur . Quam di fferentiam foli terre¬ ne mollitiei, & duritiei ratione,vel eiufdem diuerfitate, ac fortaffe

etiam

DE PLANTIS AEGYPTI

etiam cflocalidiori fieri nobis perfuafum efl: . In duro enim folo atque in Frigidiori coelo radices non ica crefcunr, & craT.Tcunt . A L P I N. Veritatem attigifti, atque iftcec omnia ad radicum fini lacis attinentia a re prodita, ego oculatim in Zacynthi Infula fedu Io obfcruaui, atque cognoui . Qu£ veritas ex plantf e uiuo deli- neata ichnne plane clara clucefcet. in quo vtrarque tum prim$ ra¬ dices nodofiyrralfe, breues,tum fecundj ali? ab harum nodis na- fcentcs, longe graciles, aquales fine geniculis manifefhffimcfpefta ri pofiFint . G V ILAND. Ex vda finilacis huius Ichone, at¬ que ex ijs, qu? tu dc ipfa ha&us dixilL, facile eam fmilacem, quam tu in Zacynthi Infula nafci prodidifti , efife i fmil ace alpera Itali? in locis inucnta multum differentem, cognofcitur,tum ex folijs bre- uioribus, tum ex diuerfa foliorum fi¬ gura, tum multo magis ex radi¬ cibus illis nodofis, qute in alijsfmilacibus afpc ris non inue- niuntur .

SMILAX

LIBER

5^

SMILAX ASPERA.

Perge

DE PLANTIS AEGYPTI

Perge modo reliquarum a te confpedarum plantarum narra¬ tionem ac hyftoriam ahfolucre , cum nobis de hac planta nihil dubij relidum fit, quin credamus ipfam veram cfle falfampe- rillam . A L P I N.In Creta infula inter alias plantas ibi Thymii, thymbram, cpythimum, marum, ladanum, afpalathum , ftyracem offendi . Thymum vtrumquc vidi , quippe magnum ac paruum, magnum eff planta farmcntofa folijs faturei? proximis, fcd aliqua tenus afperioribus, latioribus, & viridioribus, fapore valde acri ac odoratoiquam plantam falfo multi tragoriganum effe Diofcori- dis flatuunt. thymus fecundus minoribus folijs, tenuioribus, albio ribufque torne Itali? cft notiffimus. Tymbra eff planta in Creta In fula nafcens copiofiffima, fimihs thymo maiori , ramulis duris li- gnofis, folijs thymi latioribus , mollioribus, herbacei coloris, non ordinatim , ut aliqui prodiderunt, nafcentibus : neque inter h?c alia foliola nafcuntur . ex qua planta communiter pro fecunda thymbra delineata , non veram cfTe conijcitur > quam ibi uidi cumepythimo, admo dum differentem . ^Epyrhimum vero in loco eius Infui? Frafchya vocato, cufcut? modo, thymo, thym- br? , atque ali js plantis conuolutum inucni. ex quo falfum efle duas cfleepithymi fpecies,dignoui , quippe vnam thimi florem, at que fecundam capillarem hanc herbam cufcutc emu!am:Epithy- rnum nanque nigram bilem purgare omnes affirmant, thymi vero flores id pra: flare nemo dicet. Aliqui ex. Cretenfibus aiunt epi- thymum, atque epithymbram purgare fanguinem calore exu- ftum, multofque inter fe differentes morbos cx illius capillaris herb? fupra varias plantas inuent? vfu fanari . etenim , qu? ori¬ gano conuoluta colleda eff, morbis omnibus purgatione con¬ ducere affirmant , quibus origanum per fe folum fubuenire com¬ pertum eff .ficque in alijs plantis repertam &ab ipfis exceptam uel coi ledam, vim habcre.purgandi humores , c quibus concita tis morbis he piante fuccurrere, atque auxiliarifacultate folent. Marum apud aliquos Cretefes vidi, noffro amaraco plane fiinile. etfi tamen gracilioribus, minoribus , afperioribufque folijs amara co confiet, multoque noffro amaraco fit odoratior, & preffan- tior,quam plantam, fylueflre amaracum., & non marum nuncupan dam indico . Plantam ucro,ex qua ladanum Cretenfes colligunt plane different? ab ea, quam hadenus fere omnes prodidere, in fpexi , Hec fiqmdc Cyfto fcemin?peifimilis eff, folijs tamen cyffi

lon-

. I I B E R* 5J

iongionbns pnedita/aluia-queproxiinis . Florefqucferr fylucftrf- his rofis omnino firailcs, qui rofeo etiam colare, quippe comma- niumrofarum luffufl fpedantur.Quai planta a cyflofcemina flo- rum tantum magnitudine differre uidcrur . Deceprufque fuit Mactheolus Diofcoride dicente, lodanum effecyfti gemis lonmo nbus folijsnignoribufque refotum . qmv none in c-yfto , ex nuo eretenies lodanum colligunt, utique omnes obferuantur.quando h;ec planta omnino cyfto foeminae fit fimilis , cum ijfoem foliis flo libulq; {pectetur, eth maioribus. Afpalathum, etiam ut alias quo» que didtun cft , copiofifli mum prope Frafory* portum in quoda colle uirentem atque florentem fepe mfpexi,odonfque eximia fua lutas ex hmufce plantae floribus ad me delata, fuit.in caufa , ut ip- fum agnonerim.Qnae planta efl frutex denfis ramis, fpmis albis da ris io! ridis cortice caudicis albo, ad trium cubitorum & plusal- mudinem ir i altum aflurgens . floribus multis paruis, croceis fpar- tij /muribus, fcd fumme odoratis. Huius arbufli radices durajon- 8‘r P^-Jriolorc flauo, atque cortice fumme odorato tunc tempo ris a me fuere obfemata? . Multafque metis phartnacopaeus dece r- putjCayrumque ad vfum medicine meo iufTu detulit. Piures flyra cis arbores ibi quoque infpexi prope illius loci riuum viretes, qua rum mulcas mecumin Aegypto detuli. Quo in loco corii caufa non vixerunt. Sed quid te amplius de cius Infula: plantis, tibi pluf- qiiam mihi not.ffi mis ? Qu? enim Grecic pars nunc eft, quam tu

AeavnriT dfdTS f?PLus non P^graueris ? Et h?c deflantis Aegypti a nobis drifa fuffi cant.Quibus abfolutis ad alia tranfeun

dum efl, & forraife ad ftudiuni de ambiguis nonnullis flmplicibus medicam en tisagnofcend is , fepe a me deflderatum . Diu cn ut lummoperc defideraui inter nos abfolutifll matn de omnibus pri- icorum medicorum vfltatis medicamentis fimplicibus , qua* hade nus apud plerofque noftrorum medicorum dubia habentur habe n difputationem . GVILAND. Iam h, floriam dc Aeoyptio- rum tum ufitata medicina, tum plantis illis in locis nafccnnbus fo nem habuiflfe video . qua dc re, ac de iflo mea caufa fufeepto labo re, t.bt ego plurimum dum viuam debebo . maximtfuenunc ti- bi a me agenda? funt gratia*, perpetuoejuc habenda'. Difpuratio ve ro a te dc hmphcium medicamentorum , dubij aliquid pene no- ftros mqdicos habentium, ratione propoflta.digniff ma fane vide- tur,qU? a nobis perpendatur . Hoc tamen in pr?fentia faciendum

Q_ non

DE PLANTIS AEGYPTI

non pUto-.Sole enim iam ad Antipodes defeendente, parum huius diei nobis fupereft. Quamobrem fermohicin aliud tempus no~ bis accommodatius, remittendus eft. Interimnos metipfospau luium a labore laxabimus , quietis ac ocij aliquantulum ani¬ mis concedentes . Quamprimum tamen tempus opportunum ad eum fermonem tibi videbitur > ad me redibis , ut hac de re ali¬ quid dignum commentemur . A L P I N V S . Ita faciam , fed antequam nox ingruat, me domum redire confultius eft.

Vale atque me, vt foles , amato . G V I L A N D.

Ybi mecum manere non eft animus, vt lubet, hinc difcedc . Interim mei femper efto mernor, tibique me eife addi&ifli- mum , atque tui obferuan- tiflimum , fcias velim . i foelix .

FINIS LIBRI DE PLANTIS.

prosperi

Alpini

DE B A L S A M O,

D I A L O G V S-

IN QEO V E \_1S S lMzA % zA L S eA M 1 plantx , opobalfami , carpoUfamt , ^ xiloUfami cognitio, plerijque antiquorum atque iuniorum medicorum occulta , nunc eluce fcit .

AD ILLVSTRISS IMOS

et sapientissimos

PatauiniG Academia? Curatores .

VENE T 1 1 S, M- D- X C 1 1-

ApudFranciicum de Francifcis Senenfe n ,

I \l ! 1

. , v '•

.. v: *

%

-o ■'

.

ILL V STRISSIMIS

AC SAPIENTISSIMIS

s E N A T O R I B V S FRANCISCO PRIOLO DIVI MARCI

P R Q C V R A T O R J, Zacharise Contareno,

AC LEO NARDO DONATO E Q V I T I & Diui Marci Procuratori .

Patauina zAca&cmU Curatoribus ..

PROSPER ALPINVS.. S. D.

esA N T zAE laudis Senatores lllujlrijjimi» balfamt plantam apud antiquos tumor e sf, medicos fuijje legimus , i t eius oleum, [eu fuccus, ( quem cpobalfamum Gratci appel¬ lant J in toto: terrarum orbe, i>t diurnum quoddam auxdtum b bitus atque celebra¬ tus fuerit «, Vulgus etiam rem aliquam uebemcnter ad fanita - tem accommodatam , balfamum uocar t Jolet . Et qitidemmhil in mtuerja fimplictum medicamentorum fylua. pva(lanttus,GE dignius imemr i proditum ejl ; neque id ha de immerup * Qui¬ bus'

bm enim in drte medendi verfatis ad vl 'cera, vulneraf, fananda, illius, virtus ejl ignota t quantum lethalibus venenis , fcorpio- numcp ibhbus , & viperarum morfbus obfjlat ? Quibus etiam huius fucci nobilitas , in pefle ,pejlif er isq, febribus arcendis mi¬ ra cffcacia ejl occulta ? quandoquidem regum corpora eo olim im putria feruari multorum tejlimonio conflet . non ne putrida fe¬ bres fpc funt hoc adempta prafdio f Quid f non ne exbalfimo hominis corpus a cute ad vifcera vfq • iituari experientia docuit f Adulteres eo fbi ilhtamf aciem pulcherrimam efficiunt, obortas f m cute rugas abigunt , ecAtque hinc iuuentutem diu feruari vul¬ ga tif Imum ejl . Et vt paucis rem colligam , a c perfringam, ca¬ put f omachum, hepar , lienem, me fentercum,pulmones , renes, ve f campterum , fpinam ,neruos ,mufculos3articuloscp omnes pluri mura limat . Etenim obortam oculorum caliginem abfiergit, vf- fumcp vitiatum, vel deperditum rejlituit • aures dolent es, & in ip- fs tinnitum fanat . Pr at er e a conuulfs , epgylepticis , vertigino - fs , refolutis , atque trementibus mirum in modum prodefl : tum refpirandi difficultati, tujfi,- orthopnoea, pulmonum frigiditati¬ bus , fluxionibus , & doloribus jubuentt . Stomachi calorem valde fouet , auget , atque roborat, & iccirco eius cruditatibus , ac flatibus a diminuto calore excitatis , prafentaneumdf auxi¬ lium . Adeferaicarum vero a iecore , ac liene venarum objlru- EuoneS aufert , regium f, morbum curat . Interceptam fepevri- nam prouocat , calculos f valenter frangit , & ipfos a renibus abfiergit, at que per vnnam expellit . Uterum magis , quamca- tera membra refpicit , atque omnibus cius a frigiditate obortis malis praflantifime fuccurrit 5 Adenfes cit , partus , fe¬ cundas f, educit , praefocationibus , & flatibus tuto medetur . Et quod non minus a multis defiderari , atque expeti folet , f teminam ijflem ex caufs e f edam fl erilem , facundam reddit . Cur/K 7;, tam eximia balfami dotes exi flant, ab antiquis etiam prX darffmis medicis olirn memoria tradit & , mirum non ejl tantope

re

'} e fiomanis Imperatoribus Zdefpafianis caram eam arborem ex- ti tifje,eiusq, caufi ab ipfis cnm lud&is aliquando dimicatum fui f fe . Aiaximum tofum in medicina habui ffe faecum , fruElus, ae ligna apud omnes liquido conflat . Perficit enim multorum anti¬ dotorum compofitionesj prafemmf Theriacam, atque Mithrtda tium} qua a nofiris,eofublato , non fine artis dedecore parantur .. Cum hac aliquando hic tnuemnpojje ignorent, audacifjtmeq- ob¬ latum fiape ipfis huius arboris noerum fuccum , fu cius ejr hpna, mera effe negent . Non poffum igitur non multum prafentem balfiami calamitatem cum huiufice temporis medicis doler e ■ cum Cfi fi in multa Italia loca ex cNcgypto 5 ac Syria huiufice piant & fuccus fructus , lignacg, nunc vere comportentur , hac tamen agnofeere no fi r i mediet renuant, quinimo plerique affirment hoc tempore meram balfiami plantam nujquam gentium inueniri ,mi- nimeq-, eius fuccum , fruclus , virgas ( qua opobalfimum , carpobalfamum , gT xilbbafimum Gr aci appellant ) ad nos me ras comportari. oNtque horum alij afferunt fieri quidem non pof A ut ueri opobalfimi fatis , cuius quantitas non pauca fiepe in his locis circumfertur, inuematur, cum Aegyptus, ac Syria balfimi plantis omnium confinfununc cor eant, quando etiam prificts fi¬ culis ex tota zNegypto multis ijflem plantis referta s modicum _ qutppiam illiufi e liquoris haberetur. zAlij ex Fcelici zArabia huc illum delatum fidentes , fynccrum ejj e opobalfimum negant, affer entes fio/um zAeg yptum,ac Syriam illum olim habui /fe , ne¬ que alibi imentum plantarum firiptoresprodtdiffe . Hisq- ra¬ sionibus perfuafim e fi eis , fyncerum opobalfimum his tempori¬ bus non reper iri, quod fi aliquando fibi a quibufidam ex seAegy- pto,uel Syria uententibus offerat urceos irridentes, negant uerum effe, atque dfireijciunt , & in parandis ThenacafiAithridaiio, & alijs nobtlijfimis compofitis , eo haudquaquxm uti nolunt . ffuod ego cum mea quidem fintentiapeffime , ac non fac artis magno dedecore ab ijsfiClum iudicauerimyumque ad nos fi >r

mmi

mum fuccum arboris, qua a prifcis herbarijs balfiamus appel¬ lata e fi , hgna atcjue fruflus ex pluribus locis afporlart certo fictam , non potui non fummoprre ijlorum ignoranti tm , ac erro¬ rem fummum admirari , (y huius eos erroris adduci is rationi¬ bus redarguere, cumprafertim medicos omnes zAegyptios,zAra bcs,& Syrios eundem fiuccumffrufhisfi eofidem , atque eadem hofia uno omnium confenfu, citra ullam contradiflionem,uel ha- fit itionem in componenda Theriaca, Mithridati ^aiijfyue nobi¬ libus antidotis , commendare r at ejue arripere cognoiterim ; ejui aliu nunquam fuifje opobalfamum , neque alios fruflus , aut aliali- nria ad medicina, ufium recepta, atque apud illos ufitata affir¬ mant . zAnuerb quis zAegyptijs , Syris , (y zArabibus in eo¬ rundem medicamentorum cognitione, ufu, (y experientia pro¬ ferendos contendet Italos nojlros f qui neque locum ,in quo arbu- f culum uixerit , neque alibi illum u nuere tnfpexcrintf an potius , illis credendum erit , qui in eoclem loco cum ifiac planta multos annos uixere , (y illam fiapefiapius tumuiderunt , tum fedulo obfcrmrunt ? Quando etiam primi Hale fiam plantam eam nomi narint . Quo nomine altj omnes (ST Graci (y Latini hbentiffime ufi fiunt . Cum igitur illi Italis , caterisq; omnibus nationibus tn huiufce piant*, fucci , frufluum, (y ungar um cognitione ime praferantur, atque hac uera ab ipfis credantur; (y pro legit imis , acueris ad omnia componenda medicamenta utantur, Juccumq; ex Mczypto , uel Syria huc adueflum , nobisq; interdum obla •** tum,uerum opobaljamum e fi e affirment: Cur (y nos ijfidem uti , atque in medicina uj um eadem recipere recujemus , potius quam aliud pro ipfis ad componenda medicamenta fiubfiituer e t Hmc- que multi mnan non debent, fiTheriaca , Adithridatiumq; hu¬ iufce temporis antiquam amplius illam praflantiam, ac nobilita¬ tem non retineant , neque eximia illa itires a femore zAndroma- cho decantata conf eruentur.

Hac

61

Hac fidens eftu per rura vagabere Csefar In Lybicoquamuisprogrediarefolo.

Quis enim medicorum erit , qui d viperis, <^Aegyptijscp, cum afpi dibus , tum fcorpionibus , vel ab alijs huiujmodi Jcrpcntibus de¬ mor fos fiola T heri ac a , vel Adithndatio curare hac retate confi¬ dat f vel horum fipe aconitum , vel napellum , uel toxicum mno xi e a fi umere audeat f "Unde efl , quod Thertaca vel d nofiris omni cura, ac diligentia confeci a magnis illis careat omnino doti bus f Nifiquia antidotus hac multa dcfidcrat ingredientia , qui¬ bus antiquis illis temporibus parabatur . Inter qua principem Jane locum obtinent opobal 'farnum, carpcbaljamum , atque xilo- bal farnum , quorum loco nofin pharmacopola alia medicamenta fubfiituunt. Quamobr em multi eAegyptiacam Theriacam lon¬ ge prafiantiorem pradicant , quod vera, ac recentia nuper d, fla medicamenta tn eius compofitione recipiantur . id tytur ego , cum in cAegypto aliquot annos medicina caufia moratus , ani- maduerttfiemvereq; cognouifjem , vera illa medicamenta ad nos ex ijs locis non raro af portari, qua a nofiris non fine componendo rum medicamentoru ingenti ia aura ab vfiu medicina rcijcaitur , falfiacp uel adulterata e fi e dicuntur , Decreui ueritatis ccgnofcen da fiudio,de balfdmi planta, fuccofiru Bibus, gr ungis , qua fiunt ad medicina uj, urna uel er ibus medicis litteris tradita, aiq; nunc apud nofirosfere obfoletafiibrum oltm in Aegypto confer iptum , quo omnium iflorum cognitio comprehenditur , vobis lllufinjfi- mts,ac Sapient ijfimis uins legendum acjpcttandum dicare; Ex quofialfiamiuentate perfpcfta ac cognita , operam detis , ut lac praclaramedicamema ; infra omnium epera , ac audior itate ah omnibus medicina amatoribus dignoje ani ur ,at que tn pn fimum medicina ufum reuoceniur : vAnno /alutis humana.

Ai, D, XC1L

r k o-

PROSPER ALPINVS

LECTORI-

V LT 0 S ab hinc annos in Aegypto medicina, caufa moratus y nonnullos libros de illiitfce gen tis tum v fit at a medicina , tum plantis confer i pferam ; prafertim f de balfamo dialogum, ex quo arboris faeci ,fru cluurn , virgarumq ' veri tas hactenus picris y medicis , & pharma¬ copolis ohfcura , cognofceretur } clara f eluce fleret . fluo s omnes fane libros fimul in lucem prodere cogitabam. At hortatu quorundam amicorum , qui me aliorum librorum editio¬ nem non ita breui tempore publicaturum putarent fententiam mu - t aui3 maxime f nonnullis doclifsimis pharmacopolis obnixe fundenti¬ bus, qui T henacam , Mithndatiumf nunc paraturi , ab Excellentif fimo huius inclyta vrbis medicorum Collegio veri opobalfami , carpo balfami > & xilobalfami veritatem , & b feriam agnofei exoptant , ut his ad pr adicla paranda medie ament a^atq-, ad alia libere uti poj- fent. Non immerito Theriacam Mithridatiumfhis ablatis ab anti¬ qua fua excellentia , non parum dejicere dubitantes . Ne itaque islo- rum defiderio me obfequi nolle uidear^ libellum hunc prius emittere non fum veritus . Hanc f huius celeris editionis caufam Candide lector ueram effe putato. Intertm libros altos de medicina Aegyptio¬ rum uocatos ( f modo hunc meum libellum me dicinaf udiofis aliquo pacto arrifijfe intellexero) propediem in lucem nentur os expecta- bis.Tud etiam quo animo evo balfami difputationem hanc feritatis tantum aipiofcenda fludio , atque iuuandi defiderio fum profcutus, eodem legendam accipies . Vale.

PRO-

i

6%

PROSPERI

ALPINI

DE BALSAMO DIALOGVS»

DE "BALSAMI PLANTA, S V C C <9,

fruttibiis,& virgis ejje loquendum. Capi 1.

A B D E L L A Medicus Aegyptius, A B D A C H I M, Hcbreus,& A L P I N V S Italus .

V E M ego nunc hominem confpicio per hoc viridarium el Mattharia greffus monen¬ tem? is certe meis oculis Abdachim Medi cus videtur, vir honeftiffimis moribus ( quam uis Hcbreus ) praeditus', mihique multum fa¬ miliaris : eum igitur conueniam, &falutabo. Salue Abdachim , Quam diluculo hoc viri¬ darium es ingreflus ; Quid tibi vero negotij eff,vt tam fummo ma ne huc te recipias. A BDACH.Te nunc huc conuenifo, valde lattor, quando iam diu te exoptauerim videre, ac tecum colloqui. Tibi optata hcc fit dies , Ego vt viridarij huius amoenitate, fuauifi- fimoque florum cafiiarum odore, auraque matutina frigidiufcula me aliquantulum recrearem , huc accefleram . A B D E L. Cur vero viridarij iftius plantas vndique obferuas, neque te humi ftra- tum fub ficus huius Aegyptia? latiffimis ramis confpicio, ut quie¬ tius ita tum animum, tum etiam corpus 'recreares . ABD ACH,

R 2 Oculos

DE B A L S A M O

Oculos hinc inde dimouebam , fi aliquam balfami plantam viuen tem potuiflem infpicete , cuius odore eximio olftbtu animales fpi ritus dele&aflcm , quas cuftodumnegligentia cxaruifle comperi, quod fatis atgre patior , plurimumque me redet hoc viridarium il lis nunc carere plantis, multumque ornamenti hac de caula hic dc efle vide tur. AB DEL. Nete ob id excrucies, quandoqui¬ dem faepe alias aliunde afportatas , atquehic infertae plantae perie rint , quae nunc for rade, alijs adhuc iuflu pra-fedti adueClis,cito re- nouabuntur,vt frpe alias fadtum eft. S.cd quem video ad nos venientem? An Alpinus Veneti Confidis Medicus? ABDACH. Ipfe eftjcui nos obuiam ire honeftum eft, quod humanus hic fane vir eft, atque affabilis . AB DEL. Quid iftud eft Alpine, quod nos te hic nunc offendimus? tuus aduentus pluribus de caufis eft nobis iucundiflimus . A L P I N. Viridarium hoc fpedtandi gra tiahuc me contuli, vobisque pro veftra erga me humanitate, plu¬ rimum debeo , neque parum gaudeo , quod ambos vos hic offen cierim, iam diu enim uos videre defiderabam , nec immerito, cum vos pluribus nominibus tantopere ohferuem, Neque eft quod veftram ego nunc in arte medica dodtrinam coram extollam, ne¬ que quantum a vobis in ea profecerim, vel didiccrimiA B D E L. Bonus cs cum haec exiftimas , vtcumque res fe habeat, a tc amari nos fummopere expetimus . A L P I N. Gratias habeo , fed ti¬ meo ne importuno meo aduentu iam carptos veftros fermones in terturbermeorum tamen>& veftnr fucundiffimat confuetudinis fi fieri particeps mihi liceret, mirum in modum meus hic aduentus mihi uoluptati foret . A B D E L. Gratiffimum nobis erit,nunc tecum vir doctiflime colloqui, a quo pro tua doctrina plurimum 'noftros fermones claritatis recepturos fperabimus . A L P I N. Vobis gratiam habeo . Qifidiftud autem eft, de quo feimoncm jnftitueratis. ABDACH. De balfami planta, quam in hoc vi¬ ridario aru i fle comperi , inter nos commentabamur, Cuius la- fturam mihi aegre ferenti Abdella nofter in plantarum materia cxercitacidi mus,animu reftituit, multas e Mecha olim etiam plu¬ ries delatas huc,infitafque fu i fle, & plane reuixifle narrans, atque etiam hoc modo farpe balfami plantas renouatas fuifle » ut fperan dum fit , nunc etiam prxfeAi Apgypti iuflu, vbi ad illius aures ha¬ rum iaftura aliquando peruenefit, denuoinftaurari pofse . A L- PIN. Quid audio? illas plantas huc aliunde fuifseafportatas,.eo-

DIALOGVS.

<5- j

que modo perpetuo inftauratas ? quafi Aegyptus illis proprium folum non fuerit, non in fermonem inanem fpero me nunc inci- difse, de balfamo ineseptum: de quo non pauca uobifcum loqui iam diu defideraui,quce (i vobis nunc grata fore putarem, libenter proponerem . ABDEL. Gratam nobis rem facies !i hac de re difputationem aliquam promoueris : ex qua plurimum emolume ti pro tua dodrina , atque humanitate nos efse confecuturos lpe- ramus, proinde quicquideft, quod a nobisfeire velis, nuncin me dium profer . A L P I N. Multum vobis pro hac re debeo, vete rumque Aegyptiorum fapicntiam& humanitatem agnofeo . Ve¬ rum ne longius verbis rem producam, de ballami planta, fucco, frui dibus,lignis nunc uobifcum difputare defidero, quando ego hade nus feriptorum uarietate anceps, ac dubius fuerim. ABDACH. Neminem Aegyptiorum, ucl Arabum efse nunc arbitror noftro Abdella in re plantaria magis uerfatum : pluribus ijfdem plantis ab eo cum hic, tum alibi infpcdis , ac omni ftudio obferuatis , fed ut de hac redarius differamus;, in capita redigere te oportet, de quibus fit figillatim difserendum . Quare ifbec omnia nunc in medium profer . A L P I N. Dicendum a uobis primo cenfeo,an balfami planta hoc tempore alicubi uiuat , quando in hoc uirida- rio,in quo hadenus a prifeis iliis temporibus ufque adhuc uixit, plane exaruerit ; atque non minus, an ab ea colledus fuccus , fru- dus, lignaque ad nos perferantur, ucl potius una cum arbore cun da perierint . H.ec in primis a uobis enarrari mihi cupio , quibas cognitis figillatim de lingulis agemus.

zAn balfami planta, etusf, fuccus, fruftus ac virga nunc

reperiantur , & in cjuibuj locis proucniant .

1 L

ABDELLA.

VAMPLVRES balfami arbores in multis Ara¬

bice locis nunc uiuere, quarum fuccus, frudus, ac uirgg

huc ad nos a multis afportantur, certilfimum eft. Ne- qUe Aegyptios, Syros, Tureas, & aliarum nationum homines multos, Arabice loca peragrantes latet , quinimmo om¬ nes

DE BALSAMO

nes annis lingulis Mecham , & Medinam primarias Arabia? fceli- cis vrbcsjperegrinationis gratia adeuntes, quantus in illis locis (it cx arbore balfami prouentus, plane fateri poffunt . Nam Mecham hinc euntibus , & ad uillam quandam Bcdrunia ab his vocatam , qua? didat ab urbe Cayri fpacio dierum quindecim , accedenti bus,mons pergradis , arenofus prope eam villam politus continuo confpicitur, balfami innumeris arbufculis refertus, quas ibi Mahe metis miraculo ortas noftrorum multis fuafum eff Sed vtcumque ibi nate fuerint , nobis id fufficiet, omnes ea loca quotannis pera¬ grantes , innumeras ibi viuere comperilfe ; idque a quamplurimis huiufce urbis incolis , qui olim,& proximo etiam clapfo anno ea loca peragrarunt, audircjatque uerum e fle fcire poteris . Multis quoque rationibus hxc ueritas tibi a me perfuaderi pofset , fed (i huius uiridarij balfamisolim multis refertillimi terram aliquado olfeceris , balfami etiam nunc fuauiffimum odorem redolere fen- ties,bisque,vel ter tantum , Sol luum peragrauit orbem, poftquam. ha? planta? cuftodum negligentia periere. At quid taces Abda- chim, quem miliies hic te illas infpcxiffc certo fcio? vel cur me Italo Medico incredulo veritatem hanc fundentem minime adiu uas e ABDACM. Quid? An hunc noftrum lbdalem medi¬ cum , multos annos hic moratum, plantarumque omnium ftuefio- fum,hanc ueriratem ignoraffe dubiras ? Ego certe balfami plantas innumeras diucr/is temporibus ex Arabia adtie&as , hicque in li¬ tas vixilfe, certo fcio , quas multi etiam alij Cayri incola? infpexe- runt . A L P I NVS. Nephas eile , ac inurbanum putarim , tan¬ torum medicorum teflimonio non moneri , qui preeter herba¬ rum peritiam, in qua illuflres apud plerosque Aegyptios habi¬ ti funt , vna cum balfamo in eadem terra nati , uixerunt . Sed , ut ingenue fatear, quamquam ego cum viris in medicina cla¬ ri {fimis plane fentiam, huiusquerei ueriratem omnino cogno- Icam , tamen hxc ueritas non adeo ufquequaque mihi farif- facit , ut posfmaiijs permultis Italia’, aliorumque Europa lo¬ corum medicis , atque pharmacopolis incredulis hoc, utcupe- rem , perfuadere, qui abfolute affirmant, balfami plantam nulli¬ bi hoc tempore r, periri , eamque plane perijffie , cx quo fuccmn, fru<5tus , & uirgas hinc in Italiam afporratas falfas etiam efle fta- tuunt. Atque pnfeis frcu!is,cumhalfamum tantum in Aegypto Sc ludaa. uixille Diofcorid.es ac alij prodiderint , quibus in "locis

nunc

DIALOGVS.

nunc tam plantam cum amplius uiuerenemo referat, plane omni bus in locis perijffe colligunt . Quam fentcntiam Ipfi peruicacif- fme defendunt, nequeomnino carere uidentur argumentis, qui¬ bus proprium errorem tueantur . A B D E L. Quomodo quaffio iftud die poteft ? tantos ne medicos, dodisfhnosq; herbarum pro fdfores ita obctecatos effe, qui non viderint, neque cognouerint, balfimi plantas neutiquam in fuo natiuo folo perijffe ? Quod au¬ tem Aegyptium, ac Iudaicum falfo Diofcoridcs,atqucalij crcdidc rint,ex me paulo poff cognofces . Neque optimi illi funt philofo- phi, qui ita facile vegetabilium fpccies, quce iuxta philofophorum placita perpetua exiftiint, tolli omnino poffe, putent: Celo etenim nullis caiffis ad generationem facientibus nunc deftituto,terraque ac ceteris alijs elementis eodem modo nunc , vt olim,fe habenti¬ bus , cur terram eafdetn nunc ferre plantas , vt olim faciebat , non poffe dicemus ? Graue tibi non fit,quaffio,ilIos,qui balfamum pe- rijfle affirmant, mihi referre, & quibus etiam rationibus in tam fal¬ lam opinionem uenerint, explicare . A L P I N. Parum interef- fe arbitror, te hofce homines nominarim cognofcere,fed ipforum potius rationes audire, quibus negant hoc tempore balfami arbo res, atque ipfirUm fuccum,ffudus , & virgas apud nos inueniri ; id vero incepta? difputationi faterit. Horum fiquidem non pauci exiftunt , qui non modo ad nos in Italiam praedi da uera compor tari negentjfed arbores quoque , e quibus illa colliguntur, prorfus perij (Te praedicent . Quam fentcntiam ualde auxere Amatus Lufii tantis Medicus in alijs non fpernendus, & Nicolaus Monardus Hi fpanus,qui Syriacum atque Aegyptiacum balfamum perijfse affir¬ mantes , aliud genus balfimi in Occidentalibus Indijs nafei, pro¬ diderunt : Balfamumque a Diofcoride , Theophrafto, Plinio, ac a multis alijs herbarum antiquis feriptoribus celebratum, ac deferi- ptum,eo affirmant perijfse , quod praedidorum antiquorum feri- ptorum teff imonio conflet , olim duobus tantum Iudeg viridarijs concefsum fuifse , vt inter cgteros Plin . & Theoph. teftantur , po- ftea vero quam Iudea a Ptolcmco primo Rege Aegypti , ac a Ve- Ipafiano dcuaflata efl,balfunum in vallem Hiericum appellatam tranfplantatum fuifse, ibique vixifse Iuftino, Strabone, Solinoque Polyfthore id affirmantibus,ftatuunt . Et ab Artaxerfe Perfarum rege primo, ac mox a Romanis Adriano Catfare rurfum tota ea re gione bello euerfa , prorfus balfimi plantam penjfse.Tandcmque

m

DE BALSAMo

in Aegypto paucas hoc in uiridario adfcruatas vixiisc . Quo in loco non tantum prifcis foeculis balfamum vixit , fed multo etiam poftea > quafi ad ha?c vfque tempora plantam hanc hic conferua- tam fuifse afserunt . Nuncuero, a multis, qui hoc tempore Aegy ptum peragrarunt, hic quoque demum eam aruifse,confirmatur . Qua hic extindta , cum Diofcorides, alijque in Iudea tantum , & Aegypto balfamum uixiffe prodiderint, cui dubium erit,nufquam gentium cam amplius inueniri pofse? Ex quo iliceum, fruftus, uir gas,pro uero opobalfamo, carpoballamo , & xilobalfamo , ab Aegypto, uel Syria in Italiam afporrata , ueraefse quo pado af¬ firmabimus. Merito igitur h^c omnia falfanos affirmafse uide- mur . Hincque tanta incredulitas , ac pertinacia inuafit eorum animos , ut potius in erroribus perfeuerare , ueraque fibiipfis ob¬ lata reijcere, quam opinionem mutare uelint. ABD EL. Vix me continere potui , quin fufeeptum tuum ferinonem interrum¬ perem, ufque adeo animum aduerfus illos concitafti meum , nul¬ lis rationibus, fcd meris nugis balfami omnes plantas perijfse,opo balfamumque etiam, carpobalfamum,& xilobalfamu apud nos in uentum falfum cfie afferentes , ut tanta illorum impudentia exci¬ tus, quafi quid loquar nefeiam : ac ne differam illis refpondere „ dico, ac edico tibi , balfami frutices neque etiam in Aegypto pla¬ ne perijfse, dici pofse, quando fa?pe iufsu pnefedti Cayri, quem Befsa appellant , planta? multae ex foelici Arabia delata? in ifto viri dario inferantur . Et nunc uix tertius agitur annus, cum Meffino ris per ici temporis Aegypti praefedli iufsu, quadraginta e Mecha aduedh?,hic inferta fuerunt ; qua? tamen cum per annum nixerint, rurfum cuftodum negligentia periere 5 qua? facile etiam denuo re- nouari pcfsunt . In Arabif uero multis locis innumera? propemo dum magno cum illiufce gentis lucro, aluntur: neque fatis diu eft, quod apud Arabes utilitas, & lucrum hoc cognolciturjetenim opo balfami quantitas multa in Orientis loca comportatur , quibus in locis eum fuccum in fummo pretio efse , multi ex Arabibus, nunc Cayrum habitantibus, narrant . Cuius fucci lucro ab ijs cognito omnes certatim multos balfami frutices ex arenofis , montuofisq; locis in morbida uiridaria transferre conantur . Quamobrem ibi innumera pulcherrima balfameta cernuntur . Lege tamen ijs po pulis interdi&um eft , ne prger fifcum quis cam plantam ferere queaqnequc fuccum, uel flores, uel ramulos, uel frudus fine publi¬ co

DIAIO GVS.. <r*

co mindato quis capiat . Idemque ibi de balfami arboribus, at¬ que hic de caifijs folutiuis accidit . Solet etenim hic alicui caffia- rum negotium locari, & ideo non 'icet quemquam c a diam ex ar¬ bore capere, vendere, emere, aut emptam al iquo deferre . Quod itidem de balfamo in Arabia; locis obferuari, ex Arabum relatio¬ ne plane conflat . At quid illi Aegyptiarum ac Arabicarum plan¬ tarum ignari herbarij dicet, duobus ue tantum locis, quippe Aegy pto ac Syriae balfamum olim ( Diofcoridc, Theophraflo. Plinio, Iuftinoque id docentibus ) conceflum fuiffe ? quaii aliorum anti¬ quorum feriptorum teflimonio non confler, in pluribus alijs etiam locis olim huiufmodi plantam vixiflemonne Diodorus Siculus 2. hiftoriarum libro , in quadam Valle Arabia’ balfamum nafc ,& non alibi memoria prodidit? Conflantinus vero in lib.de gradib. ait , nafei in India ; & lofeph etiam in lib.8.de antiq. Iudaicis,Sa bam Reginam balfami plantam ex Arabia in Iudeam tulTfe, Salo monique eam dono dcdifTe,ex qua ibi alia poftea piante propaga ta fuere : & Strabo in lib.fua Geograph. 1 6. hac fcripfit : His pro xima cft fceliciffima Sabeorum terra, que maxima natio cft.Apud hos thus & myrrha,& cinnamomum na fatur , in ora etiam balfa ” mum,& alia quadam herbula valde odorata: NecnonSc Paula- s nias idem in lib. 9-his verbis confirmauit, dicens : De viperis vero 5 ijs, qua in Arabia inter balfami arbores verfantur, diuerfum qui¬ dem accepi . Id huiufmodi eft. Sunt balfami arbores ea, qua mirthi ftirpis magnitudine . Folia illis, qualia herba amaraco . Thcophraflus vero in Afia etiam nafei prodidit . Incola quoque Bafiliani montis Libani, olim Alexi Grecis imperante, in quodam loco illius montis Solis ortui expofito balfami plantas non pau¬ cas,!? quibus tantum opobalfami fufeipiebatur, quantum in Aegy pto hic colligi confuetum fu erat, diu vixifle narrant. Ex quibus cer te fciri potefI,olim non folum Aegyptum ac Iudeam, fed etiam fce lice Arabia, & alia loca balfamu aluifDatq; habuifsc.Qua veritas etiam ex ipfomet Diofcoridc confirmari videtur, feribente, carpo balfamu, ideft balfami frudtus fuo tepore adulterari feminibus hy- perici fimilibus , ex Petra oppido delatis . ex quo certo colligitur balfami plantam alibi quam in Aegypto viucre, atque femina pro ducere . P ratter ea verum quoque hoc effe cx me audies , non in Aegyptum ex ludea, vt aliqui fomniarunt , ipfum vcnifD, fed ex Foelici Arabia femper fuiffe delatum : AegyptiumQie folum ve-

S luti

DB BALSAMq

luti neque Judaicum, nunquam proprium, ac naturum ei fui fle, in his locis balfamum perpetuo peregrinam plantam extitiffe haud leue inditium eft , eam vbique viridaria tantum alui ile, in ipfifquc tantum vixiffe , ut Theophraftus , Plinius, Strabo, ac Solinus me¬ minerunt . Plinius enim hac hijfce verbis figniffcau it , dicens : 35 Sed omnibus odoribus praefertur balfamum uni terra Iu dea con- 35 ceffum quondam duobus tantum in hortis , vtroque regio , altero 35 iuueruin viginti non amplius, altero pauciorum. Theophraflus 35 vero hac dixir : Balfamum in Valle Syria prouenit . Eius arbu- 33 fta duo tantum affirmant , alterum viginti iugerum, alterum multo 33 minus : & Strabo de balfamo vallis Hicrici , hac etiam memoria 3> tradidit : Vbi & regia eft , & balfami viridarium , qua arbor aro- 33 maticaeft ,.8c ffu:icofa,.Cyufo & Terebintho pcrfimilis.. Quid?, nonne omnes obf ruant plantas peregrinas in vifidarijs tantum ali,ac cuftodiri, quadam vero ex patri js tametfi etiam in viridarijs. aliquado feruentur, nihilominus multa alialoca inculta, fylueftria- que ijfdem fponte natis non carere obferuantur ? At peregrina in viridarijs tantum magno ftudio, ac diligentia aluntur &confer- uantur ; quod in incultis, fylueftribiisquc locis {ponte hafri, neuri- quam confpici folent. Hic vero balfami plantam perpetuo ad- uenam,vel peregrinam fui (Te , & perpetuo cx Poeticis Arabia lo¬ cis aduedam , piures vni nobifcumCayrum nunc habitantes cer taftdc confirmare poterunt,, qui omnes , plantas balfami, quas, hadenus hoc habuit viridarium , exinde comportatas fuifle ua- riis temporibus QTruarunt. Multoque labore , ac cuftodum di¬ ligentia vixiffe , ficilcque ext'cuiffima etiam caula arui fFe, quibus arefadis alias rurfum ab illis locis cxtrada.s , hic infertas renoua- tasque ; & hoc modo alterna' is uicibus balfamum in hocuirida- rio hadenus conferuatum fu i (Te . N-mo plantas tanto labore ac diligentia in uiridarijs adf ruatas patrias dicet, quando patrite ubique {ponte naftantur , crefcant , ac nullo labore in prorrijs lo¬ cis uiuant . Ex quibus nos plane ccr . -ile debemus, balfamum nunquam Aegyptijs ac Syris patrium fit.fse , cum in uiridarijs ibi multa diligentia , ac cura frmper fuerit cuftoditum : quod tamen de Arabia Fcelici , cum balfamum ibi perpetuo, uiuat, minime ui- detur dicendum , nullibi etenim mmc ; quod fciam , huuifmodi ' planta, nifi Fdelici tantum Arabie conccTsa , repetitur. Qsgam regionem Diodori- Siculi , Strabonis , Paufaniceque tcftimonio',

vt

D I A L O G V S. &

vr nuper diftum cft, conflat balfami olim feracem fuifse , quf eq* ^cm modo etiam nunc innumeras esus plantas {ponte natas alit . Quam balfami fertilitatem omnes Aegypti), atque aliarum natio¬ num homines annis ungulis Mccham Fcehcis Arabia; urbem ad* euntes, uerarn plane efse confirmant. Copiamque ibi opobalfa- mi infignem annis fingulis colligi , frudluumque non minus, & uirgarum ( cum balfami frutices faepe quotannis putent) qua; ad uarias orbis partes uendenda ab his demandatur. ABDACH. Ai lftaec ucia efse concedentes , dicent, quam pro balfamo tu, at¬ que noflri Fodicem Arabiam nunc alere inquiunt, non efse balfa rnum,fed aliam plantam . A L P I N. Nota; huius planta; ab an¬ tiquis feriptoribus deferiptar ac memorie tradit£,iftud rededoce repoterunt . Nam omnes conuenifse uidentur , ( ut ex te fpero me magis diftinifte cogniturum ) balfami plantam fruticem tfle, non admodum magnum 3 folijs ruta; proximis , perpetuo virenti¬ bus, atque ex ftipitis cortice fcarificato liquorem in primis al¬ bum oleo fimilem , eximio , acutoque odore praeditum , manare. A L D A C H. Millies tecum Abdella fruticem hunc ex Alpino deferiptum me infpexiffc in hoc viridario fcio. Verum qui hu- iuice plantae notas qua?rit , quibus nam hominibus magis credere debebit , Italis ne , an nobis Aegyptijs , qui vna cum balfamo in hac duitate hadtenus viximus, eamque arborem ftepius in hoc vi¬ ridario inlpeximus? Nemo certe ita fatuus erit, qui hac de re vo¬ bis, quam nobis libentius credere , ac fidere maluerit . Hanc ve¬ ro plantam pro uera arbore, quae ab antiquis balfamus appellata cft , & in pofterum memoriae prodita, noflri omnes Arabes hucui- que conftantiffime habuerunt, Aliamque pro balfamo ab alijs monftratam nemo noftrum vfpiam offendit, vel vidit, uel ali¬ quem uidifte vnquam audiuit . His addo nomen huiufce piante, quod eft Balefian a noftris ei fuiffe unpofitum, a quo & Graeci b litteia carentes , in u, mutata, $ah?a(j.r,y dixere, atque ab ipfis Latini Bal farnum . Cur igitur Italis magis, quam noftratibus de hac planta credendum erit quando a noftris & Itali, & Gurci, vel no- men ipfius plantae acceptum,didiccrint . Quapropter Balfami co gnitionem a Diofcoride,Theophrafto, atque ab aliis antiquis feri ptoribus minime petendam indico, fcd ab Aegyptiis & Arabi¬ bus qui loca, in quibus balfimi plantae omnium confenfu o!im mxcrunt , habitarunt . Si Aegyptij Arabes Syri, atque alii om-

S i nes

DE BALSAMO

nes Arabica lingua utentes medici citra ullam difficultatem ta¬ lem fruticem nunc in Foelicis Arabice locis cultis , atque incultis, domefficis, atque fy lue Axibus nafcentem , tanquam verum balfa mum recipiunt, eodemque tum fucco , tum trudibus , tum uirgis, pro uero opobalAimo , carpobalfamo , & xilobalfamo, nemine ipforum heAtantc, ad componenda medicamenta , utuntur: Cur Itali etiam, atque alij aliarum nationum medici ab illis , qui ma¬ gis quam noftri funt in ea cognitione , coque ufu , exercitati , ac dodi,idem facere recufant? Certe indignum facinus eft , uos hanc ueritatem no fateri , fed potius, quo minus a multis ea digno fcatur , operam dare . A L P I N. Hcrc dodiffime a uobis prodi ta fuifle arbitror, ueruntamen quoniam cum medicis, pharmaco polifque incredulis difputatio agitur , qucefo A quid aliud apud uos utique At , quod hanc ueritatem ad huc etiam illuftrarc pol- At , ne uos me iftud quoque docere , pigeat , ut po Aea quam ego in patriam , Deo concedente , rediero , facilius id incredulis illis hominibus poffim fuadere , ABD EL. Cum anno a Bcatiffimg Virginis partu M. D. L X X V. Petro Michaele uiro Clariffimo, pro Sereniffima Veneta Republica confulatum hic agente , Eu¬ nuchus Mcffirdidus, Aegypti Praffiedus , Cayri ciuitatis huius quapiam loca inuiferet, huneque profert i m locum el Mattharia nuncupatum deuotion is gratia ( quando hanc in proximam do¬ munculam olim Beatiffimam Virginem cum puero Alio Herodis iram fugiendo fe recepiffe , multofque annos in ea manffle om¬ nes Aegypti) opinentur, atque obi d hunc locum in fumma ha¬ beant uencratione ) Angulis hebdomadis die Veneris, facrum , uenerandumque hunc locum uiAtans-uiridarium hoc proxime poAtum aliquando animi gratia ingfefuis , uidit omnes balAimi plantas cuftodum negligentia aruiffe ; qua re commotus, ut e Me cha quadraginta plantat afferrentur curauit , camque operam cuidam militum , ac peregrinorum duci , Mecham Angulis annis deuotionis gratia proficifcentium,Ha!y Bei nomine Iocauit ; qui mihi admodum domefticus ; atque familiaris fuerat, eumque f£- pc ex renum calculo peffimexgrotantcm inuiferam , ac curauera; plantafque illas quadraginta preciAs ramis detulit , qute in conlue to hirtis viridarii loco infert? fuerunt ,dumque fererentur , ego una cum Paulo Mariano eo tempore pro Gallorum Rege Confu Ic medicine quoque caufamihi familiari,atque cum multis etiam 1 * Cayrinis

D I A L O G V S. 61

Cayrinis medicis in rc plantaria .valde exercitatis interfui. . Ex ip- fo autem Haly Bei Cayrum reuerfo veri opobalfami binas vntias dono habui, atque ab alio, qui pofl hunc illud iter confecerat vn¬ tias tres. Horrem Bei alius Carauana? peregrinorum dux meus amiciffimus, cuius in domo frpetum ipfius,tuin aliorum caufa me dicinam feceram, peregre anno M. D. LXXX. Mechampro- fedtus , atque fic a me rogatus, attulit multa femina, & ramulos eximium odorem fpirantes , atque multum opobalfami a Seriph Meche partim acceptum , cuius modicam portionem dono dedit Francifco Priolo , tunc temporis Cayri pro Veneta Natione Con fule Clariffimo , & partim ab ijs , quibus balfami negotium loca¬ tum eft, emptum . Poflmodum Scander quidam & ipfe dux mili- tum,Medinam Foelicis Arabia? vrbem pro prattore a Baffa miffus , mihi non minus quam alij,medicinf caufa familiaris,atque etiam quia ex Infula Zacintho a Segurorum familia ortum duxerat , bal fami recentes ramos , frudtus ,ac fuccum mi fit, ac per literas fua manu feriptas , fignifTcauit proprijs manibus ibi ea collegilfe, quae omnia apud me adhuc afferuantur . Omnes pratdiifli nobiles Tur cx uno ore affirmant , prope Mediam & Medinam, in montibus, planis, cultis , atque incultis locis innumeras balfami plantas fpo te natas fpedlari . plurimafque etiam in arenofls , fterilibulque lo¬ cis , quae tamen vel nihil, vel minimum fucci producebant . Mul¬ ta tamen femina ferunt , quorum multa copia ad nos quoque ve denda mittitur . Quales funt in monte arenofo apud Bedruniam Villam polito . Nihil hae, atque aliae in arenofis , flerilibufque lo¬ cis vuicntes opobalfami ferunt, ideo incole cas excerpunt , atque pingui in folo inferunt, foecundiffimafque reddere findent . Ad¬ dunt, apud omnes Arabes veterum memorijs conflare , paffinr in pluribus Foelicis Arabie locis innumeras fponte nafcentes , atque crefcentes balfami plantas perpetuo vixiffe , nunquamque illa lo caijs caruide . Non multum temporis tamen effc , ex quo pluri¬ mi eas colere lucri caufa catperunt , cum fcilicet opobalfami facul tas ac vires ad quam plurimas Orientis regiones conceflerint. Narrant adhuc ijdem omnes Arabes, vti balfami fucco, fructibus, ac virgis ad componenda ipforum omnia medicamenta,atquead alios medicine ufus , qua? eadem plane exiflunt > quibus Aegyptij 3yri ad ufum nunc recipiunt , quecjue a uobis uaria in Europa? Io ca hinc adueda , negliguntur, atque rcijciuntur , falfaque eorum

multi

DE B A L S A M O

multi ( te audore) pertinaciter,ac inutiliter e (Te difputant . A L- P I N. Ex his,qug te uera dixi fle arbitror, me non parum pudet, quod cum illis tot annos in tanto errore permanferim . quem ex tc nunc probe cognouifle fateor . Cupio igitur plantam hanc fuis notis a te quoque deferibi, in quam attollatur magnitudinem, qua libufque floribus , & frudibus obferuata a uobis fit, quo padoque etiam ab ca planta opobalfamum diftillet , fponte ne, an, ut multi dixere, arte potius elicitum . A B D A C H. Hic nullas, quas ego uiderim crefcere, flores , uel femina tulifle unquam (pedare po¬ tui, etfifiiccus interim paucus a cortice ftipitis fcarificaro aliquan do diftillauerit. Verum hac de re Abdellam audiamus, qui liate ex ploratius, & reliqua docebit . Interimque dum loquimur , man¬ des uelim mancipio tuo, ut nobis hic e domo huiufce piante icho nem, que apud te eft , deferat, ut Alpinus noder ueram Balfami Ichonem uideat . A B D E L. Rcdc mones, libenterque faciam. A L P I N. Ego uero utrique ueftrum multas hac de caufa gra¬ tias referam. Mihique idue acceptiffnmim femper erir.

Piant a , cjtiiZ ab antiquis zAraluz medicis ‘Balejjan , a Gr&cis HaMcL^or, & a Latinis Palfamum uocabalur , fiuthium, Jucc. cp dejeriptio . Cap. 111.

A B D E L L A.

ALSAM V M arbufculum ed , quod crefcit ad alti tudinem hanne ; uel liguftri, uel cytifi , folia paucifli- j|| ry ^ ma gerens rute proxima , non tamen iis candidiora, ut l)iofc.docuerar,fed porius colore uiridi fubalbido, perpetuoque uirentia. Eius lignum gummofumleneque appa¬ ret , colore exterius fubrubro, cuius ramuli eodem colore confpi cui funt longi, redi , graciles, paucis foliis inordinatim referti, fo¬ liaque fimul terna , aut quina , aut feptena alg adnata , aliquo pa- do etiam lenthifci foliorum aemula . funt ramuli odorati gummo fi,digitifque contredati eis tenaciter adherentes . Flores fertpar- uos , albos , acacia’ proximos, ternos fingulisalis appenfos , quafi in umbella forma, fu mine odoratos , a quibus femina promanant, fiaua, folliculis nigris fubrubefcentibus contenta , ualdc odorata ,

intufque

D I A L O G V S. es

mtufque humorem flauum melli pcrtmilem habentia, fapofe fuh- amaro, paiumque acri linguam ferientia, opobalfamumque redo¬ lentia. Terebinthi fruifluum figunt, & magnitudinis fmuta, ex¬ trema aculeata, & medium crafTum obtinentia . Cui deferiptioni maxime quadrare uideturi!la,qu? fuit a Conflantino Aphricano tradita, que his uerbis apud ipfumin libro degrad.legitur. Balfa- » mus eft arbor in India crefcens, falies fuper terram menfura vnius 5> biachij,uel parum pilis. Cuius rami rubeo viridique colore perfufi quafi rami thitymali tenues funt , & colorem viridem habentes . » Faciuntque in capite quafi gemmas, paruaq; grana in modum pi- 55 perts producentes . Ex filTuris ramorum huius arboris, egreditur 55 quidam liquor in canicularibus diebus, ficut lac ex thitymalo. Opobalfamum menfibus,Iunio,Iulio, Augufto, partim fponte, & partim It ipite ferro fcarificato , diffillat,in vitreaque vafcula reci¬ pitur; quod hatim ed udum , vt audio , colore eft albo, qui paulo pofl in viridem, tertio in aureum, & demum in melleum mutatur. Eius fucci etiam fubflantia in primis , turbida craflaque, vt oleum ftatim ab ohuis exprcfTum cernitur, poflea tenuifTima atque cla- nOirna, demum terebinthi modo craf fefeit . Odore eximio in pri¬ mis atque acutiflimo terebinthum redolens, cum fuauiori odoris fragrantia obferuatur, faporeque amaro, acri, & adflringenti . Le- Uiffimum eft in primis diebus , atque vfque adeo validi , & acuti odoris, vt aliquibus inter odorandum, (anguis e naribus eruperit,

& pra: multa cius leuitate in aquam filiarum non defidet , fed ex ahx) in ea proiedum parumper in ipfa mergitur,fereque continuo adurgens, i npra totam aqua’ fuperficiem totum expanditur, eique mucetm ,& citiffime ita in ea difloluitur, vt ab aqua maxima cum difficultate feparatum fecernatur . in qua paulo pofl concrefcit-, atque coagulatur , coagulatumque flilo totum ab aqua eximitur, quod tunc colore ladefcit , fiuc album quale lac uifltur . Quanto hi\. Succus annofior, eo fit inodoratior, atque ad motum fe°nior ,

In primis itaque ftatim albo colore confpicitur ,qui color paucif- fimis diebus in viridem, vt nuper etiam dixi, mutatur, oleiq; craf- fitie cei nitui , qm poflea longo temporis intetuallo depuratur ,, nonnuLfque annis tcnuif7'mus cua-ditj atque clari/limiis -> ex viri' dique colore in aureum fplcndidifi m.em tranfit . Senio vero con- fedlus,craffus qualis terebinthina ut, qui ii in aqua , uol lacte flille- tur, ftatim confidet , multaciue cum difficultate , & non nifi longo

temnore

DE BALSAMO

«empore dcnuo fupra aquam fertur , tardiflimeque in ea diffoliu- tur . Quare non fecus quam in animalibus omnibus quatuor con- ftituuntur aetates, qute in ipfis maximam differentiam faciunt, & balfami fucco, quod opobaiiamum dicitur, proculdubio a noftris quatuor tempora tribuuntur . Quandoquidem ille fuccus ab arboris ftipite continuo elicitus ufque ac quintum circiter an¬ num acutiflimijvalidifiiinique odoris p er c i p i t u r,l eu i ft i m u Iqu e vf- que adeo obferuatur, vt in aquam ftillatus, nihil, vel parum confi- datffacillimeque diluatur, quod eius calor in annis infantia: plu¬ rimus exiftens , ei acutiem atque vehementiam praeftet, Craffiori quoque fubftantia tunc cernitur, & turbida , quod cum multus in eo exuberet crudus humor,eo ob calorem in ipfo agentem valde agitatOjinftar vrine turbida’, qux in peftilcntibus febribus fieri fo- lent apparet , & quemadmodum puerorum corpora multa humi- ditate, atque multo calore praedita craffa, ac fere tumentia viden- cur,ita opobaiiamum in pueritig annis conftitutum a multa humi» ditate excrementitia , cum validiflimo calore in ipfa agente, craf fum, ac turbidum apparet, quod in grandiori grate ab ea purgatur, tenuiflimumque fit, & aureo colore clari ffmo fpedatur ; in quo ftatu, confidentia’ ipfius aetate continuante, conferuatur,pofteaq; calore eius natiuo aliquatenus refoluto , ac imminuto , fenefeens craffnn indar terebinthina euadit, folitoque tum odore eximio tumleuirate deficit . Proinde neque fupra aquam enatat , neque multum, oc fuauitcrolet . Haecque debalfami planta, frudibus, li- gnis/ucco tibi dida fufficiant . A L P I N. Quaefo ne te pigeat , ad nonnulla adhuc, quae a noftris, balfami deferiptioni repugnan¬ tia proferuntur, refpondere , ac fatisfacere, quando ea non parum huiufce plantae cognitam veritatem obfcurare , ancipitefque nos reddere videantur. Antiqui etenim omnes balfami feriptores in¬ ter fe in illiufce plan rue, fucci, fruduum, virgarumque deferiptione diferepare uidentur, ex quibus non videtur, tutum fatis effe illo¬ rum cognitionem perquiri debere . Qui fuere in caufti,vt noftri jpforum traditionibus imbuti, verum fibi oblatum opobaiiamum, fiaidus, virgas , veras elfe non crediderint. A B D E L. Suminum femper errorem elleputaui, homines plantg huius, luccbfruduum, virgarumque cognitionem a Diofcoridc, Theoph. vel alijs anti¬ quis feriptoribus velle expoicere, quando ifta inter eos in lcriben- do frudice, fucco, frudibus, & virgis, diuerfitas certifllmum igno¬ rantia

DIALOGVS. es>

stantia: argumentum nobis fuerit. Ego fum huius fentettti£,nemh’ nem illorum fortafse accurate arborem hanc vidiffie,ex audituque omnia de eis ab ipfis litteris prodita FuiiTe » Olimenim non erae ita facile hominibus loca, in quibus balfamum nalccbatur,ex lon¬ gioribus difficilioribusquc nauigationibns , quibus eo tempore antiqui utebantur, adire, proinde multa Diofcorides, Theophra- ftus, atque alij multi ex hominum potius relatione, quam ex infpe dione de balfamo fcripfcre . Hincque mirum non eft , fi in pluri¬ bus noftri ipforum fententia» inh^rentes decepti fint , quando & apfbs a falfis aliorum relationibus deceptos fuifte putandum eft. An non Diofcoridem,Theophraftum , atque alios affirmantes. Balfami planta: Aegyptum , vel ludeam patriam fmffe,cum dixe¬ rint eam folum in Aegypto & valle lud^a viuerc,Waxime erraffic fuperius demonftratum eft , cum illam plantam ex Aegyptiorum relatione perpetuo ex Arabia foelici in Aegyptum venifie certif- fime conftet? Ex quibus mirum quoque non effiet, in alijs eofdem deceptos fuiffie , praffertimque in fucci, fruduumque cognitione . Hincque his herbarum feriptoribus omnes medicos pharmaco- polafque plane fidentes,erraffe mirari non debemus, quando non ab illis, ut etiam dixi, fcd ab Aegyptijs, & Arabibus, qui tum pri¬ mi balfamum cognouerunt, atque obferuarur, tum etiam cum hu- iufmodi planta in eodem folo nati fint , atque eadem loca, in qui¬ bus viuit & vixit balfamum, habitarunt,iftorum cognitio eftet pe¬ tenda. Sed qua: ea exiftunt,qua: nobis repugnent, fac vt ex tc iara audiamus . A L P I N. Qua: de balfami arbore a multis olim lit¬ teris tradita fuere, nunc in medium afferam; Reliqua vero de fuc- co,frudibus, virgis, ad vfum medicina memoria: proditis, pofte- rius a me recenfenda arbitror . Multa igitur, variaque de huiufce ftirpis magnitudine, figura, fitu,folijfque a multis prodita funt,qu£ non parum ueritatem obfcurant,hominefq; ancipites, ac rem hac totam incertam efficiunt . Aliqui fiquidem plantf iftius magnitu¬ dinem lycij, pyracanthce, vel Cytifi, vel therebinthi magnitudini compararunt, vt Diofcorides , Straboque dixere . Theophraftus vero dixit ea magnitudine balfamum fpe<ftari , qua magna mali punici arbor obferuatur. Iuftinus fimilem piceis arboribus affir- mauir, & Paufanias mirtho; Plinius, Solinus, atque Africa: deferi- ptionis audor, viti, hanc plantam compararunt. De eius folijs, non minor eft apud illos diuerfitas,deque arboris figura . Quado Dio-

T fcori des

D V, 7 B A 1 S A M o

fcorides,Theoph.Plin.Auicenas,Simeon Scrhus balfami folia ru¬ ta? proxima efte ftatuerint , & Paufanias amaraco, Iuftinus piceis, Solinusque & audor Aphrico vitium folijs . De forma etiam vel figura arboris , alij arbuftum , alij fruticem faciunt . Plinius enim de eo dixit : In totum alia eft natura, quam noftri, externiq; pro¬ diderunt, quippe viti fimilior eft, quam myrtho; Quod etiam Soli» num dixilfeab illiufce verbis conflat , qua? hoc exiftunt : Similes vitibus ftirpes habent: ac Iuftinus ; Siquidem palmeto & opobal- famo diftinguitur arborem opobalfami formam flmilem piceis ar¬ boribus habent: & Strabo: Qua? arbor eft fruticofa Cytifo & Te¬ rebintho perfimilis . Nonnulli etiam affirmant, plantam hanc ali aqua, iliaque tantum , quae in proxima fonte illiufce proxima; do¬ munculae fefilirire cernitur, aiuntque miraculo id fieri ; quando ipfa fit pluribus virtutibus praedita , quod Virgo Beatiflima olim ibi multos annos morata, ea aqua, tum ad potum, tum ad cibum , tum ad mundandos panniculos Iefu Chrifti pueruli vfafuerit : ex quo tanta in veneratione omnes viri mulieresque Aeqypti^, Ara¬ bes etiam Mahometis afteclo eam habuerunt , vtipfa ad multorfi etiam morborum curationem confidenter vtantur . Multi que ex longinquis, remotilTimifque locis huc veniunt-, vt ex huiufmodi aqua accipiant : quare nonnulli balfamum huius aquae beneficio hadenus hic vixiffc aiunt. Hccque funt,quae de arbore ifti dicunt. A B D E L. De balfami fruticis altitudine, figura, ac folijs, ea quo ex te nunc propolita funt nihil veritatem hanc obfcurare poflunt. Namque Diofcor.atque alij, qui hanc plantam magnitudine fimi- lern cfle lycio,cytifo, terebintho, & pyracam ha’, affirmarunt, mini¬ me errarunt, cum haec omnia arbufta magnitudine non multum interfe differant, eilque planta balfami maior non fir/ed hic nul¬ la; cernuntur arbores balfami,quo ita magne fpcdcntur,fiquidem grandiores, quas hic alias viderim, non afturgunt ad maiorem triii cubitorum altitudinem . Audio tamen in Arabia? folo eas plantas ad prodictorum arbufculorum altitudinem, & maiorem etiam ex- crefcere . In Aegypto , & Arabia mali punici arbores paruae exi¬ ftunt , ita,vt inter arbufculorum fruticumque numero ibi connu¬ meremur, neque ad tantam affurgunt altitudinem, quales in Italig locis obleniantur, Quare neque Thephraftus reprehendedus erit, quod fcripferit,dfe magno punico arbori balfamum fimile, quan¬ do hx noftro Icalicis longe luit humiliores . luftiniun nero, quod

picei

D I ALO G V $ . 7o

picei arbori plantam balfami fimilem afferat , deceptum omnino fuiffe , credendum efl . Ex ipfiufquc verbis error apparet coii fpi- cuus; nam piceis arboribus baifamum fimilem effe dicens, iubdit, & in vinearum more excoluntur : quis tamen ufpiam vidit picei arborem viti fimilem j & in vinearum more excoli ? Inter quas quanta fit differentia, non efl, quod nunc demonftretur.FmfTe ve¬ ro balfami plantam ramulis fruticofis , ac fatmentofis viti fimilem dubium quidem non efl,vt neque etiam, quemadmodum vites, an nis lingulis putari , quod fit admodum fruticofa,&farmentofa. Non tamen quod ad folia attinet, viti ea planta cft fimilis,cum fo- lijs referta fit rutae aliquatenus proximis , pratfertim vero extr. ma tria foliola , quae in lingulis virga: balfami alis cernuntur, quando ipfa fimillima fint tribus ijs foliolis in extremo virgae al£ rutae po¬ litis ; colore excepto : Neque abfurdum cft , Paufaniain dix;ffe baifamum folia habere amaraci aemula , quoniam fufpicor ego ip- fum plantam balfami non adultam , fed tantum recenter ex eius feminibus natam infpexiffe,qu£ folio, magnitudine, ac figura ama raci folijs omnino funtfimilia, excepta carum craffitie, ac colore, quibus ea folia inuicem differunt, nam in amaraco funt gracilio¬ ra^ albidiora . Baifamum, quod ex feminibus nafcitur,bma folia in primis habet, bifolijs nafcetis vitis maxime fimilia, & quae poft haec,quce funt tria, quatuor, vel quinque, produntur, amaraci fohjs funt proxima; Quae vero tertio nafcuntur fingula trina exiflunt , rutaeque proxima cernuntur . Repeto, prima nafcentia folia bina funt, fecundo nata, his multum diuerfa produntur, inordinatimque in virga. Tertio produda trina cuilibet ala* appenfa, cernuntur , qua? ruta? funt proxima, tribus inquam foliolis in extremo alf vir- gg rutie confpicuis . Qqarto,qua? nafcuntur in virga balfami,funt quina, & poflea feptena . Hatcque funt balfami folia , aliter quam icriptores antiqui defcripferint in hoc viridario in fruticibus bal¬ fami ftepiffimo? vifa , ex quibus atque alijs fortafTe Diofcoridem , atque alios multos antiquos feriptores viuenrcm balfami piatam non infpexiffe,iure fufpicamur . Hanc etiam arborem in hoc viri¬ dario vixiffe certum efl, aqua ex hoc proximo fonte, in quo Bea- tiflimam Virginem panniculos Saluatoris noflri pueri olim perpe tuo Iauiflc noflri omnes autumant, irrigatam ; tamen in arenofis , fqualidifque locis non pauca? reperiuntur, qua? tamen quo : T ©pobalfamum Heriles exiflunt . Atque ha?c obiter de ba!f:mi

T 2 pkan.a

DE BALSAMo

planta dicta d nobis fint . Nunc ad opobalflamum deueniendum. Sed balfami plantce ramos , quos mihi domo, mancipium detulit, abfoluto de ipfo Termone ipectabimus.

%/eri opcbslfdmi cognitio vnde fumatur , & cfui ex antiquis vere hunc fuccum litteris prodiderint .

Cap. 1111 .

A B D E L L A.

V I D inquies Alpine de Balfami planta ? nonne a no bis probe, ut ueritas exigebat deTcripta eft, deque eius folijs, floribus, frudibus, ac uirgis , quedida a me flunt, uera tibi effle uidentur ? A L P I N. Omnia flane rediifime , ac ueriiflme es proflccutus , fed Auperfunt tamen quepia de flucco quoque, fru<rtibus,ac uirgis dicenda, cum antiqui feripto res, qui de balflamo fcripflere, fimul in horum deferiptione inter fle nihil flere coucnifle uifi (int:quorum diuerfitas,ut de arbore etiam nuper didum eft, fluit caufa, vt multi negarint, que pro opobalfa- mo , carpobalfamo,& xilobalfamo monftrantur, uera utique effle, nullumque ob id ipflos credere, fyncerum ac legitimum opobalfla mumadnos aflportari : de quo primo Termonem a nobis haberi cupio , mox de ceteris . De opobalflamo igitur multi huius flunt: opinionis, ut arbitrentur , fyncerum adnosnon aduehi, neque iniuria, quando ex te defleriptum opobalflamum,a nobiflque Aepius inflpedum,diuerflum flane videatur ab eo, quod omnes prifleirei herbaria? fleriptores memoria? mandarunt. In primis enim album multi ipflorum effle prodidere , Strabo rtquidem dicebat:eius cor- ” ticem feindentes fluccum in vafis fluflcipiunt tenaci ladi perfimi- „ lem : & Plinius,Auccusep!agamanat,quemopobaIfamum vocant „ eximite fiiauitatis, fed tenui gutta ploratu lanis parua colligitur in ’> cornu, ex his nouo fidili conditur, crafliori Aimilis olco,& in murto »» candida. Et Simeon Sethus vir in balfami hiftoria alijs non poft- 5> ponendus dixit : Succuflque inde manabat omni oleo viflu flmi- ” lis , quod ideo balfami oleum nominatur, Auccus his aggregatus ” vaflculis excipiebatur , & id quidem, quod fupernatabat, album ac tenue erat, & ideo prcciofius: Ali) flunt rurflus alflerentes, hunc flue

cum

DI ALOGVS. . 7 r

cum non efte tenuem , fed crafTum,veluti qui dixere in conchis fu fceptum coagulari : Cum vero opobalfamum, quod tu defcripfi- fli , & nos fgpe infpeximus, vel viride, vel aureum, vel mellis colo¬ re obfeructur ,interdumque turbidum , interdum clarum, ac te* nue,aliquandoquc vt terebinthina craffum cernatur, (nemo enim noftrum eft , qui eum fuccurn tot pra?di<ftis difFerentijs euariatum non viderit fcilicet oleofum, viride, aureum, ac melleum, clarum, turbidum, tenue, craffum, ) de ipfo varios, & dubios efle mirum no erit . ABD ACH. Facile has ambiguitates nofter Abdella ex animis noftris abiget. Pratfertim cum harum explicatio exijs pendeat, qua* dudiim iple attulit . Dixit enim opobalfamum iux- ta eius cetates varias , variari & ipfum , quo ad colorem , fubftan- tiam , pcrfpicuitatem, odorem, & lcuitatcm j continuoque a ftipi» te inftillatum ac exceptum , albo colore confpici , prefertimque quod fupra enatat , veluti minus quod fubfidet , qui colorpaulu- lo momento in fubuiridem oleofum mutatur , qui poft quinquen nium , vt fuperius etiam didlum meminimus, aureus fit, ac demum fenio confedtus craffcfcens , mellis colorem, obfcuriorem tamen accipit.Tot etiam mutationes in perfpicuitate, fubftantia, odore, leuitate, eius varias cetates facerealias diClum cft, quando opobal farnum recenter cdudtum per quinquennium turbidum manear, a quo tempore clarefcere incipit, per decenniumque fere ipfum clariffunum,ac vt aurum fplendefccre obferuaturjpoftca fenefeens turbidum rurfum euadit . A ftipite etiam ftatim exceptum tenuif- fimum eft, pauloque poft parum craftefcit, atque hinc Strabo di¬ xit, fufeeptum in conchis coagulari , peradoque quinquennio, quod tempus pueritia? datur, purgatur, fecemque in fundum vafis deponit , tenuiffimumque fit, & totidem geminatis peraclis annis fenefeens craffum,craftiufque eft,quo annofius . Odor non minus &fapor,inrecentiffimo validiffimus eft, in medio temporeodor fit fuauior, thus ac terebinthum redolens cum fuauiori tam eu odoris fragrantia , fapor eft amarus, fub acris, atque adftringens . Demum in fenio omnia hac maxime remiffa percipiuntur. Hinc- ('juc Plinium deceptum.fuifte arbitror, qui putauerir, optimi huius fucci lachrymam fricando percipi odoratam . Siquidem opobal farnum fenio folummodo confeftum inodorarum fit, vt tunc fo- lum fridtione dignofei queat. In principio etiam hic fuccusle- uiffimus eft, qui quam maxima difficultatem aqua, vel alio liquo

re

/

DE BALSAMO

re inftillatus confidat j fed continuo in aquatfuperficicm feratur, citoque cum aqua dilToluitur : annis vero confidentia? medio fe habet modo,fenefcefquc, colore eius imminuto, craffefcit, quo fit vtfubitoin aquam proiedtus confidat, tardiffimeque furfum in aqua? fuperficie feratur, difficillimeq; ac tardifiimc cu ea diflfol lia¬ tur . Htecque etfinon ita concinna oratione, tamen ad tuarum difficultatum explicationem accommodata fatis effe Abdella no¬ der indicabit. ABDEL. Ego vero fic ea vera iudico,vt omnes, qui de opobalfamo feribentes, aut loquentes ab his diffenferinr, rem prorfus ignorent , ex quibus Plinium ex uarijs coloribus , ac fubftantijs in opobalfamo infpedis , uarias eiufce fucci differen¬ tias vel fpccies facientem erraffe clariffime patet ; dixerat enim il¬ le : Lachryma? probatio , ut fit pinguis , tenuis , ac modice ruffa, & in fricando odorata, fecundus candidus color peior viridis, craffufque peffimus niger . Nemo Aegyptiorum, vel Arabum al¬ bum opobalfamum nifi ex arbore recentiffime ffillatum vidit, qui tamen color quam pauciffimis diebus euanefeit, atque, ut didum eft , in olei colorem vertitur , atque ab eo colore in aureum, & de nique in melleum obfcuriorem . Nigrum vero nunquam ab ali¬ quo noftrorum,ucl Arabum vifum eft, neque auditum. Nifi for- tafte produceretur nouiffime ab Occidentalibus Indijs delatum , a quibufdam pro legitimo opobalfamo , ut fuperius quoque me¬ minimus, receptum . Quod tamen falfum effe plane conflat , cum ij,qui eius hiftoriam fcripfere j affirment illum fuccum improprie opobalfamum vocatum, in Occidentalibus Indijs ex procera , ac magna arbore nafei , qua? quidem magnitudine, figura, ramis, fo- lijs , frudibus a vera balfami arbore longiffime differt. Quodijs qui vtramque norunt arborem , n5 erit difficile fuadere.ALPIN. Simeon Sethus confirmare &ipfe videtur, optimum opobalfamu recentiffime a ftipite diftillatum album colorem habere, nec non, & Strabo, qui opobalfamum lafti fimilem effe fcribit. Sed quam • quamhuiufce fucci albus color pauculis diebus a ftillatione eua- nefeat, atque in alium colorem mutetur, nihilominus, quod non paucis valde admirandum videbitur , opobalfamum oleofo colo¬ re in f pedtum, in aqua vel ladte ftillatum, album rurfum videri : & idem etiam facere aureum, & melleum. Perpetuoque verum opobalfamum cuiufcumque coloris fit , in aqua , vel lacte ftillatu, ac liquatum album fpeclabitur. Hincque Diofcorides dodtiffime

dixit:

DIALOGVS. <?2

dixit : Quin etiam fyncerus in aqua, aut lade celerrime liquatur, » coloreque Iadefcit . Nunquam quifquam opobalfamum uifui n lion album, album cfte iudicarir, quod tamen verum eftc experien tia docebit, fi inquam quis finetftillatum in aqua, liquari, ac coa- gulari,ipfum etenim liquatum fupra aquam ita album redditur, ut vix ab aqua diftinguatur, fed paululo momento in ea coagulatur, eique inftar tela? albg incumbere, & in ea fupernatare cernitur, ma nifeftiorque cius albus color fiet , fi coagulatum ftilo quopiam ab aqua eximatur , aut extrahatur . Sed heee illius fucci experientia per a?ftatis tempus cft facienda, uel fi fiyeme, prope ignem, opobal farno probe prius calore attenuato. At cur ex albo tam cito in aliu colorem mutatur? AB DEL. An quod ladei illiufce coloris fubftatia mollis, ac tcnuiffima,quam cito refoluitur ac diffipatur ? vel quia nondum eius calor pmeualidus in cum fuccu agendo ip- fum turbauit ? Idem in Zebet obferuatur, etenim ftatim e teftibus extradus ladeo colore inficitur, pauloq; ebullire incipiens, uire-* fcit,& tandem fubnigrefeit. A L P I N. Rede fiunt a te hadenus explicata, & enarrata omnia . Nunc igitur ego idem a te fieri cu¬ pio , pro indagandis, ac docendis notis vel fignis, quibus uerum a non uero, fyncerum ab adulterato rede diftinguatur.

De notis , quilus 'verum opobalfamum a non uero*, Sjncerum ab adulterato tuto cognofcitur 3ac rq difcermtur . Cap V.

A B D E L L A.

I S notis quifque probe ac exadiffime verum hunc fuccum, a non uero, & legitimum ab adulterato di- gnofeet, neque ab aliquo ita facile decipi poterit, etenim fuccus is, qui nondum ad fenium, inclinare ce¬ perit, colore albo confpicitur ( quod rarifsime,& non nifi dum i p iumeftipite ftillat , vel recentifsime edudum uiderc contingit) vel uiridis eft, oleofusfubturbidus, oleoque fubftantia & colore valde fimilis, uel aureus fulgentifsimus, tenuifsimus, atque clarif- fimus.Qui fane omnes has notas habebit, uehementis erit odoris,

& quo magis etiam recens cft, acuti oris, terebinthum cum alio fua

uiori

DE BALSAMO

uiori odor? redolentis , gratilfimufque olfadui erit . Guftu etiam fubamarus , addringens,& modice mordens percipietur, lamis, di- luique facilis , quee nota , co indillato in aqua vel lade dignofee- tur , lamis enim extabit , & vel nihil fub aqua morabitur , ucl pa¬ rum, & quafi continuo fupra eam furfum adurget . In qua cito di¬ luitur , vel liquatur , nil vnduofi retinens , vel oleofi , tenax , duc lentore aliquo preditus ed.hifque omnibus notis uerum , fynce- rumque opobalfamum femper omnibus apparebit. ALPIN.pof- fit nequis aliquod faditium oleum ita fimileopobalfamo parare, ut eo multos decipiat ? A B D E L. Sine dubio , cum Gal. fuo tempore etiam ipfum vfque adeo adulterari dixerit , vt vix adulteratum cognofceretur . Veruntamen quod adulteratur, ne- cede ed, ut aliquo liquore, vel oleo, vel vnguento vitietur . Dio- fcorides dixit, opobalfamum vitiari polfe admido teribinthi , cy¬ pri, lentifci, balanique vnguento, & fufino, metopio, meile, cypria- • que cera liquida . Serapio his addidit oleum rofaceum, myrtinu, & de alcanna, quod cyprum appellant. Plinius ex feminibus veri balfami,quae vocant carpobalfamum, extrahi fimile oleum aderit, qua via multi ex ipds oleum exprimunt, uero opobalfamo admo¬ dum fimile; quod tamen ab eo difeernitur amariore fapore , ode- reque opobalfami longe obfcuriore . Prodit etiam ipfum adulte¬ rari polfe oleo rofaceo, cypcrino, lenthifcino, balanino, terebin¬ thino, myrtino , refina , galbano , & cera cypria, quae fanc eadem exidunt, quorum nuperrime Diofcoridem fubnomine vnguento- rum mcmimlfe , didum ed.Sed forfitan melius ipfe dixilfet, oleis, quam unguentis adulterari polfe, quod illefuccus tenuis perinde ac oleum fit , minimeque cradiis,nifi fenio fuerit confedus . His igitur opobalfamum vitiari poted, cuius maleficium facile depre¬ henditur, oleoque adulteratum trifariam detegitur , atque in pri¬ mis, quod digitis conrredatu, nullo lentore , vel vifeofitate adha?- reat, quando verus balfami fuccus lentore, ac vifeofitate quapiam non carere a nobis alias didum fit , a multisque ex antiquis feri- ptoribus confirmatum, oleo fiquidemrefinarum omnium tenaci¬ tatem abigi omnibus manifedum cd . In aqua pnrterea indilla- tum fupra eius fuperficiem orbiculorum formis expandi nemo no ftrum ignorat . Quod fyncerum opobalfamum non facere pode- rius docebitur . Demum in panno oleo infedo macula relinqui¬ tur, qu«& difficile aufertur, & quotidie etiam magis maiorem

D I A L O G V S. 73

in circulum expanditur, quod non fit infyncero opobaiiamo. His igitur notis opobalfamum oleo vitiatum cuique patere pote¬ rit .His etiam comperietur vitium, fi vnguentaijfdem oleis com- pofita mifceantur,fed hoc amplius ijs aderit, quod in opobaiiamo parui temporis fpatio in fundo vafis vnguenta fidere neceffe efb Cera vero miflum comprehendetur turbido colore, nunquam cla refeente . Melie etiam infedum dulcis fapor detegit, atque ad ipfum , vt Plinius quoque teflatur,mufcas alliciet.Rclina adultera tum in carbones inftillatum, nigriorem flammam edit, fubflantia- que crafliore quam infyncero fit , fpedabitur . SyncerUmvero his notis innotefeet , namque prarter ea figna, qua? illum iuxta va¬ rias artates prarfeferre diximus , haec etiam addidimus, fcilicct pre- terquam quod fit validi odoris, inaqua etiam fhllatum ,tametfi parua fatis (it gutta , fiipra totam aquar fuperficiem expandi, eam- que liquatum totam fupernatarc,ac obtegere , atque in ipfa etiam cito coagulari , Iaftifque colorem adipifei ; ac non minus ex ipfli coagulatum totum fhlo quopiam excipi , ac auferri , quodque fu- fumdn laneam vcftem,eam , vt oleum non inficit , quamquam ei adharreat . Lacque coagulat , etfi non ita , vt coagulum facit, quia lac non perfe&e coagulat, quin imo cum ipfo coagulatur.ALPIN. Multo plura, quam tu de fynceri opobalfami, ac vitiati notis com plexus es, apud multos leguntur . Diofcorides fiquidem ha?c vti- que nobis prodiderat . Succi probatio eft,vt fit recens, validi odo ris , Synccrus , non ad acorem vergens, dilui facilis, lamis adftrin- gens, ac modice mordens guftu . Et vbi ea, a quibus opobalfamu potefl adulterari meminerat, hec fubiunxit. Namque merus in laneam veftemfufus neque maculam facit, neque (i eluatur nota relinquit. Vitiatus autem inhorret, & lac inftillatus coagulat, quod adulteratur non efficit . Quin etiam fyncerus in aqua, aut lade ce Icrrime liquatur , colorcquc ladefcit , vitiatus vero olei modo in¬ natat, fe conuoluens,aut in ftellx modum diffundens , fyncerus fenefeens craflefcit , deteriorque redditur. Hallucinantur , qui aqua concretum peffum ire & ad ima fidere, arbitrantur, poflea dif fipatum fupernatare . Et Plinius ait, fyncerum inhirrefccre, & in